Świąd odbytu – jak rozpoznać tę dolegliwość?

Świąd odbytu to uporczywe uczucie swędzenia, któremu towarzyszy nieodparta potrzeba drapania¹. Jest odczuwany różnie – od delikatnego mrowienia po intensywny dyskomfort, który utrudnia codzienne funkcjonowanie¹. Mogą mu towarzyszyć pieczenie, podrażnienie, a czasem nawet ból¹. Bywa, że dolegliwości nasilają się po wypróżnieniu (szczególnie przy luźnym stolcu) oraz wieczorem, przed snem.

Świąd odbytu często bywa objawem wtórnym – a więc sygnałem, za którym stoi konkretna przyczyna medyczna¹. Jej poznanie pomaga pozbyć się uporczywej dolegliwości.

Jakie są najczęstsze przyczyny swędzenia odbytu?

Przyczyn świądu w okolicach odbytu jest wiele. Część z nich dotyczy codziennych nawyków, inne wiążą się z konkretnymi schorzeniami proktologicznymi.

Tymi związanymi z nawykami są¹:

• niewłaściwa higiena okolicy odbytu – zarówno jej zaniedbanie, jak i nadmiar;

• nadmierna potliwość, która sprzyja maceracji naskórka i tworzeniu się wilgotnego środowiska podatnego na podrażnienia oraz infekcje;

• reakcja na niektóre produkty spożywcze – m.in. ostre przyprawy, kawę, czekoladę, owoce cytrusowe, alkohol czy mleko w diecie.

Świąd może się jednak wiązać także z różnymi schorzeniami. Jednym z nich jest szczelina odbytu, czyli pęknięcie śluzówki w obrębie kanału odbytu⁵. Ale uwaga! W tym przypadku najbardziej charakterystyczny objaw to nie swędzenie, a ostry, przeszywający ból podczas oddawania stolca, któremu może towarzyszyć właśnie również niewielkie krwawienie⁵.

Podłożem dla świądu mogą być też choroby skóry (np. łuszczyca), choroby ogólnoustrojowe (np. mocznica, cukrzyca, nadczynność tarczycy) oraz infekcje okolicy odbytu i stany zapalne narządów płciowych u kobiet¹. Swędzenie wiąże się też z chorobą hemoroidalną².

Kiedy świąd odbytu oznacza hemoroidy?

Swędzenie odbytu jest jednym z typowych objawów choroby hemoroidalnej, zwłaszcza gdy oprócz niego pojawiają się krwawienie świeżą krwią po wypróżnieniu, pieczenie i wyciek śluzu².

Dlaczego hemoroidy powodują świąd? Powiększone guzki drażnią otaczającą je skórę, a wydzielina śluzowa utrzymuje tę okolicę w wilgoci, co dodatkowo sprzyja podrażnieniu².

Pamiętaj! Choroba hemoroidalna dotyczy od 10% do nawet 36% populacji dorosłych, a ryzyko wzrasta po 50. roku życia². Bywa na tyle powszechna, że pacjenci kojarzą z nią wszelkie dolegliwości okolicy odbytu⁴. To nie zawsze jest trafny kierunek, dlatego przed rozpoczęciem leczenia warto wykluczyć inne przyczyny.

Jak sobie poradzić ze swędzeniem odbytu przy hemoroidach?

Jeżeli przyczyną świądu są hemoroidy, przede wszystkim zadbaj o delikatną higienę okolicy odbytu. Skóra w tej okolicy powinna być utrzymana w suchości i nie należy jej narażać na działanie czynników drażniących, np. zawartych w silnych środkach myjących¹. Pomaga też odpowiednia dieta – bogata w błonnik (20–30 g dziennie) i wsparta odpowiednim nawodnieniem (1,5–2 litry płynów na dobę)². Taki jadłospis zapobiega zaparciom, które nasilają dolegliwości hemoroidalne².

W łagodzeniu objawów hemoroidów – w tym uciążliwego swędzenia odbytu – pomocne bywają preparaty lecznicze stosowane miejscowo. Wśród tych dostępnych bez recepty znajduje się Proktosedon, który łączy cztery substancje czynne³:

• hydrokortyzon o działaniu przeciwzapalnym;

• cynchokainę zapewniającą znieczulenie miejscowe;

• eskulinę, która zmniejsza obrzęk i krwawienie;

• neomycynę – antybiotyk, który zapewnia ochronę przed wtórnymi zakażeniami.

Lek Proktosedon jest dostępny w postaci maści i czopków – wersję można dobrać do charakteru dolegliwości³, np. ulokowania guzków.

Pamiętaj jednak, że swędzenie odbytu – nawet jeśli wydaje się błahe – warto skonsultować z lekarzem. To szczególnie istotne, jeżeli objaw nie mija, nawet gdy zadbasz o higienę oraz dietę. Właściwa diagnoza pozwoli dobrać odpowiednie leczenie i wykluczyć poważniejsze przyczyny.

Bibliografia

1. Jakubauskas M., Dulskas A., Pruritus ani: diagnosis and treatment, European Journal of Medical Research 2023; 28(1): 57. DOI: 10.1186/s40001-023-01018-5

2. Horoszkiewicz M., Choroba hemoroidalna – profilaktyka, leczenie, aspekt psychiczny, Lekarz POZ 4/2025, s. 295–298.

3. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Proktosedon maść doodbytnicza; Proktosedon czopki doodbytnicze. Aktualna wersja zatwierdzona przez URPL.

4. Kołodziejczak M., Sudoł-Szopińska I., Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu choroby hemoroidalnej, Nowa Medycyna 2015; 22(1): 28–31.

5. Salati S.A., Szczelina odbytu – obszerna aktualizacja, Polski Przegląd Chirurgiczny 2021; 93(4): 46–56. DOI: 10.5604/01.3001.0014.7879

Foto: Adobe Stock
Treść: materiał partnera