Swoboda przepływu danych

Koncentrują się na gromadzeniu i przetwarzaniu danych osobowych w
ścisłym odniesieniu do lokalizacji. Takie podejście jest szczególnie
niedostosowane do usług typu cloud computing, co jest szkodliwe
zwłaszcza dla europejskich przedsiębiorstw, którym zależy na
wykorzystaniu szans biznesowych związanych z tymi usługami. Należy zatem
dążyć do wypracowania bardziej dostosowanych i elastycznych
mechanizmów, bez zmniejszania potencjału innowacyjnego, szans wzrostu
zatrudnienia i rozwoju Rynku Wewnętrznego.

Cloud Computing
(chmura obliczeniowa) to model dystrybucji narzędzi informatycznych polegający
na udostępnianiu użytkownikom oprogramowania, infrastruktury lub platform rozwoju
aplikacji zainstalowanych w serwerach utrzymywanych przez dostawcę tych
rozwiązań lub jego podwykonawców. W modelu Cloud Computing użytkownik nie musi
więc instalować kompletnego systemu informatycznego – do połączenia ze środowiskiem
chmury wystarczy zazwyczaj przeglądarka internetowa lub prosty program interfejsu.

Usługi oferowane
w chmurze podzielić można na trzy najważniejsze kategorie:

1. SaaS (Software as a Service), czyli oprogramowanie
   zainstalowane w środowisku chmury;
2. IaaS (Infrastructure as a Service), czyli infrastruktura
   umieszczona w środowisku chmury;
3. PaaS (Platform as a Service), czyli zdalnie
   udostępniana platforma do rozwoju aplikacji umieszczona w chmurze.

Z analizy firmy
IDC wynika, że co druga (48%) firma z regionu centralnej i wschodniej Europy
już korzysta z dostarczanego za pośrednictwem chmury obliczeniowej oprogramowania
(model SaaS). Kolejne 31% planuje wdrożenie rozwiązań klasy SaaS w ciągu
najpóźniej dwóch lat. Z rozwiązań typu Platform as a Service statystycznie
korzysta natomiast 22% firm. W co trzeciej (36%) organizacji wdrożenie takich
usług jest oczekiwane w perspektywie dwóch lat.

Modele, składowe i zakres odpowiedzialności
w Cloud Computing

Źródło:
Łapiński K., Wyżnikiewicz B.: Cloud Computing
wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski, Instytut
Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2011.

Należy rozróżnić
dwa rodzaje danych przechowywanych w chmurze: dane osobowe i pozostałe dane. Kwestie
dotyczące danych osobowych regulowane są Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób
fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego
przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne
rozporządzenie o ochronie danych). Nowe unijne rozporządzenie zostało
skonstruowane tak, by chronić dane osobowe Europejczyków zarówno w Unii, jak i
poza nią. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych ma w swych założeniach
zapewnić ujednolicony, wysoki poziom ochrony danych na całym obszarze Unii
Europejskiej, a tym samym doprowadzić do wzrostu poczucia pewności prawnej w
tym zakresie. Między innymi przewiduje ono możliwość przekazania danych do
państwa trzeciego jedynie wówczas, gdy celem będzie ściganie przestępstw i gdy
Komisja stwierdzi, że takie państwo trzecie jest w stanie zapewnić odpowiedni
poziom ochrony. Przekazanie danych może ponadto być uzasadnione szczególnymi
okolicznościami.

Wskazanym
powinno być jednak wyłączenie spod zakresu tak restrykcyjnych regulacji kwestii
przetwarzania danych biznesowych,
tzn. danych nie dotyczących osób fizycznych, lecz podmiotów gospodarczych
(biznesowych). Możliwość swobodnego przetwarzanie danych biznesowych –
oczywiście przy uwzględnieniu właściwych dla tego rodzaju danych ograniczeń
(np. związanych z ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa, ochroną poufności
informacji na drodze kontraktowej) – jest kluczowa w perspektywie właściwego
rozwoju gospodarczego w ramach Rynku Wewnętrznego. Przepisy powinny kierować
się ogólną zasadą, że nie jest ważne, gdzie przechowywane są dane, ale jak są
przechowywane.

Niekiedy bowiem świadczenie nowych usług jest
utrudnione przez ograniczenia związane z miejscem przechowywania danych lub z
dostępem do danych – ograniczenia, które często nie mają nic wspólnego z
ochroną danych osobowych. Konieczne jest doprecyzowanie przepisów dotyczących
prawa właściwego. Aktualne przepisy dotyczące prawa właściwego są pod
wieloma względami wadliwe i nie dają ani użytkownikom, ani przedsiębiorcom
wystarczającej pewności prawnej. Bezwzględnie konieczne jest przy tym
uniknięcie sytuacji, w której administratorzy danych z Państw Członkowskich są
dyskryminowani ze względu na fakt, iż podlegają określonej jurysdykcji – chodzi
tu o nadmiernie restrykcyjne regulacje zarówno w poszczególnych państwach UE,
jak i w porównaniu z państwami spoza UE (w szczególności poprzez nałożenia
nadmiernych obowiązków, które nie muszą być stosowane przez administratorów z
państw trzecich).

W kontekście
swobody przepływu danych istotne znaczenie ma również podejmowanie działań w
kierunku otwierania zarówno danych, jak i wszelkiego typu zasobów publicznych.
Wymóg otwartości zasobów publicznych wynika z przeświadczenia, że materiały
finansowane ze środków publicznych powinny być dostępne dla wszystkich do
swobodnego wykorzystania,
gdyż stanowią dobro wspólne. Otwartość zasobów sprzyja przejrzystości
funkcjonowania administracji publicznej i ułatwia kontrolę obywatelską nad
wydatkowaniem publicznych środków, a z ekonomicznego punktu widzenia, otwartość
zasobów publicznych generuje wartość dodaną poprzez ich ponowne
wykorzystywanie, zarówno o charakterze komercyjnym jak i niekomercyjnym.

Wszystkie
wskazane wyżej problemy w swobodzie przepływu danych zauważyło wiele państw
członkowskich z Polską na czele. W stanowisku z 2 grudnia 2016 roku w sprawie inicjatywy swobodnego przepływu
danych Belgia, Bułgaria, Czechy, Dania, Estonia, Irlandia, Łotwa,
Litwa, Luksemburg, Holandia, Polska, Słowenia, Szwecja, Wielka Brytania,
wskazują, że „nieuzasadnione wymogi
lokalizacyjne danych w ramach jednolitego rynku osłabiają rozwój nowych,
innowacyjnych dziedzin gospodarki europejskiej i stanowią kosztowną i
niepotrzebną przeszkodę dla sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku.(…)  Wymagania związane z lokalizacją danych
nakładane przez państwa członkowskie zmuszają dostawców usług w chmurze i
europejskie start-upy do konieczności przechowywania danych w jednym lub kilku
państwach UE, co prowadzi do niepotrzebnego wzrostu kosztów i utrudnia
wykorzystanie możliwości chmury obliczeniowej przez rządy. Takie ograniczenia
uniemożliwiają osiągnięcie korzyści skali, a w szczególności osłabiają szanse
na rozwój przedsiębiorstw z siedzibą w UE i ich szanse na konkurencyjność w
skali globalnej. Lokalizacja danych ma również negatywny wpływ na efektywność
energetyczną, ponieważ firmy są zmuszone do budowania centrów danych w kilku
państwach członkowskich. Według wstępnej oceny, jeżeli usunięte zostałyby
istniejące restrykcje związane z obowiązkiem lokalizacji danych, osiągnięty
zostanie wzrost PKB w UE w wysokości do 8 miliardów euro rocznie (co stanowi
ok. 0,06% PKB)”.

Podkreślić
należy, że to właśnie z inicjatywy Polski 14 krajów UE podpisało
list do Komisji Europejskiej z apelem o zaproponowanie przepisów, które
zapewnią swobodny przepływ danych w Unii oraz zniosą bariery dla
przedsiębiorców, związane z miejscem przechowywania danych i dostępem do nich.
Sygnatariusze listu wskazują, że:

• „Państwa
  członkowskie nie powinny, co do zasady, narzucać bezpośrednio, czy też
  pośrednio wymagań związanych obowiązkiem przechowywania danych na ich
  terytorium. Zastosowanie tej zasady powinno być szerokie i w stosownych
  przypadkach, obejmować także zamówienia publiczne;
• Wyjątki od
  powyższej zasady powinny być stosowane, gdy jest to absolutnie konieczne i
  uzasadnione ściśle określonym interesem publicznym (np. bezpieczeństwo
  publiczne), a także opierać się o przejrzyste procedury;
• Zasady te
  powinny być zdefiniowane i interpretowane w sposób zharmonizowany w całej
  UE;
• Jednocześnie,
  państwa członkowskie powinny mieć cały czas możliwość wprowadzenia
  ograniczeń w przepływie danych ze względu na bezpieczeństwo narodowe”.

Konieczność
zmian widzi także Komisja Europejska. Zasadniczym celem tworzenia Jednolitego
Rynku Cyfrowego w UE jest usunięcie krajowych ograniczeń związanych z
korzystaniem z Internetu, dotyczących przepływu danych i ich własności,
oferowania usług czy zawierania transakcji.  Inicjatywa KE w ramach
Jednolitego Rynku Cyfrowego ma na celu promowanie swobodnego obiegu danych w
UE. Dzisiaj zdarza się, że świadczenie nowych usług jest utrudnione przez
ograniczenia związane z miejscem przechowywania danych (lokalizacją) i dostępem
do nich. Jak twierdzą unijni urzędnicy, większość z tych restrykcji nie ma
uzasadnienia, ponieważ nie mają one nic wspólnego z ochroną danych
osobowych. KE chce dążyć do wyeliminowania tych barier, co ma zachęcić
przedsiębiorców do podejmowania innowacyjnych działań. W tym celu KE chce
rozpocząć m.in. europejską inicjatywę dotyczącą chmur obliczeniowych (tzw.
cloud computing), w tym możliwość certyfikacji usług w chmurze czy zmiany
dostawców usług.

Podsumowując,
można zatem powtórzyć za listem 14 państw
do Komisji Europejskiej „Przepisy europejskie nie powinny tworzyć
barier na światowym rynku. UE musi także uważnie śledzić sytuację
w skali globalnych przepływów danych i działań z tym związanych, które są
podejmowane w innych krajach. Ewentualne wprowadzanie obowiązków przechowywania
danych na danym terytorium, na podstawie regulacji zawartych w umowach
handlowych, musi być oparte na zasadach wolnego i otwartego podejścia do
polityki handlowej UE i oczekiwań jakie stawiamy naszym partnerom handlowym”.

Autor: dr Łukasz Kryśkiewicz, pracownik Ministerstwa Cyfryzacji

—

Źródła:

1. Dziembek D., Cloud
   Computing – charakterystyka i obszary zastosowań w przedsiębiorstwach




2. Eksperci: inicjatywa KE o swobodnym przepływie
   danych może być zagrożona




3. Rewolucja w
   ochronie danych,




4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady
   (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych
   w związku z przetwarzaniem danych osobowych
   i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia
   dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).




5. Stanowisko
   w sprawie inicjatywy swobodnego przepływu danych, Bruksela 2 grudnia 2016.




6. Waszczuk P., IDC:
   To nie niższe koszty są głównym powodem popularyzacji modelu cloud
   computing, ITWIZ, 20/05/2015

—
*  Linki afiliacyjne. Kupując książki poprzez te linki wspierasz funkcjonowanie redakcji Dziennika Internautów.

Łukasz Kryśkiewicz