Szwajcaria jest krajem innowacyjnym, i jak
podkreśla Ulrich Schwendimann, Dyrektor Polsko-Szwajcarskiej Izby Gospodarczej,
bierze się to z konieczności. To mały kraj bez zasobów naturalnych. Jeśli firmy
szwajcarskie chcą eksportować, muszą być konkurencyjne, mieć lepsze produkty
czy usługi. Ponadto taki mały kraj jak Szwajcaria nie może być dobry we
wszystkich obszarach nauki. Skupia się więc tylko na tych obszarach, w których
ma szansę być doskonały i odnieść międzynarodowy sukces.
Szwajcarska polityka innowacyjności opiera
się na kilku filarach. Pierwszy z nich to sposób finansowania działań
innowacyjnych. Prawo szwajcarskie zabrania co prawda wspierania badań
rozwojowych prywatnych przedsiębiorców z pieniędzy podatników, wsparcie to
realizowane jest jednak pośrednio – poprzez kierowanie środków do instytucji
naukowych i badawczych, które potem nawiązują współpracę z biznesem. Jednak
głównym źródłem finansowania innowacyjności są środki prywatne – w Szwajcarii 2/3
środków przeznaczonych na badania i rozwój to są środki prywatnych
przedsiębiorstw. W Polsce jest odwrotnie – 75% środków pochodzi z sektora
publicznego.
Najważniejszą instytucją współfinansującą
innowacje jest Kommission für Technologie und Innovation (KTI) na poziomie
rządu konfederacyjnego. KTI współfinansuje projekty łączące uczelnie wyższe z
praktyką gospodarczą. Model finansowy przedstawia się następująco: partner z
sektora prywatnego ponosi 50% wartości projektu, kolejne 50% kosztów, które ponosi
uczelnia, opłaca KTI. Ponadto partner z sektora prywatnego wpłaca dodatkowo 10%
wartości projektu do kasy uczelni. KTI wspiera innowacyjne projekty badawcze,
transfer wiedzy i technologii z uczelni wyższych do przemysłu, pośredniczy w
kontaktach z międzynarodowymi programami i sieciami, takimi jak EUREKA, ERANet,
EU-FP7 i europejskimi platformami technologicznymi, promuje przedsiębiorczość,
a w szczególności startupy i młodych przedsiębiorców.
Bardzo istotnym filarem innowacyjności w
Szwajcarii jest wsparcie MŚP. W zakresie badań i rozwoju oferowane jest
doradztwo przy inicjowaniu i planowaniu prac badawczych, pomoc w wyszukiwaniu
partnerów, przygotowaniu wniosków o dofinansowanie do krajowych i
międzynarodowych instytucji, stosowanie najnowszych technologii w konkretnych
problemach badawczych, rozpoznawanie trendów rozwojowych, waloryzacja
rezultatów. Dobrym przykładem jest tu platforma Basecamp na rzecz wspierania
high-tech startupów, wywodzących się z przemysłu i szkół wyższych. Jest to
platforma wymiany informacji, gdzie spotkać się mogą naukowcy, inwestorzy,
sponsorzy, przedsiębiorcy, eksperci oraz inne podmioty. Platforma proponuje
współpracę tym, którzy mają innowacyjny pomysł, ale nie mają środków na jego
sfinansowanie, nie mają wiedzy z przedsiębiorczości lub też niedostateczną
wiedzę techniczną w wąskiej specjalizacji. Basecamp4hightech specjalizuje się
we wspieraniu startupów, jest obecna na uczelniach oraz w przemyśle
Kolejnym z nich jest konkurencja, która
nie wyklucza współpracy, wręcz przeciwnie – podkreślić należy tu ścisłą
współpracę. Siłą szwajcarskiej gospodarki jest
to, iż zawsze była prokonkurencyjna i zwalczała monopole.
Istotna w rozwoju innowacyjności w
Szwajcarii jest efektywna ochrona praw
intelektualnych. Szwajcaria jest krajem, który przoduje w licznie zgłaszanych
patentów w przeliczeniu na 1 mln mieszkańców.
W 2012 roku Helweci zgłosili 426 wynalazków na 1 mln mieszkańców, a
Polacy zaledwie 12.
Zgłoszenia
wynalazków w Europejskim Urzędzie Patentowym na 1 mln mieszkańców według
wybranych krajów w 2012 r.
Źródło: Nauka i Technika w 2014r., GUS.
Ważnym elementem szwajcarskiej innowacyjności
jest sprawny system sądownictwa, który umożliwia skuteczne dochodzenia
przedsiębiorcom swoich praw. Duże
znaczenie ma tu system podatkowy – utrzymanie niskich i prostych podatków i nie
wspieranie przedsiębiorców. Szwajcarzy mają ponadto mało rozbudowane
ustawodawstwo w obszarze badań i innowacji. Wszystkie te obszary w Polsce
wymagają znacznej poprawy – niesprawny system sądownictwa, problemy jakie rodzi
system patentowy, czy wreszcie skomplikowany system podatkowy.
Bardzo istotnym filarem innowacyjności w
Szwajcarii jest jakość szwajcarskiej edukacji. W Szwajcarii istnieje 10
uniwersytetów, 2 federalne instytuty techniczne i wiele szkół zawodowych, z
których znaczna część cieszy się bardzo dobrą reputacją. Model kształcenia
zawodowego określa się mianem dualnego – zakłada on połączenie nauki
teoretycznej w szkole z praktyczną nauką zawodu w zakładzie pracy, przy czym
szczególny nacisk kładziony jest na ten drugi element. W Szwajcarii model ten
realizowany jest w około 90% szkół zawodowych, a w Polsce zaledwie 10-15%.
Możliwości rozwoju po ukończeniu szkól o
profilu zawodowym są duże. Absolwenci średniej szkoły profilowanej mają możliwość
podjęcia nauki w ramach wyższych szkół zawodowych. w Szwajcarii istnieje system
podmiotów promujących kształcenie zawodowe – jednym z nich jest Federalny
Instytut Szkolenia Zawodowego. Na dużą skalę promocją kształcenia zawodowego zajmują
się firmy prywatne, między innymi potentaci tacy jak ROCHE czy Asea Brown
Boveri, ale także małe i średnie przedsiębiorstwa.
Ogólnie można zatem powiedzieć, że do
czynników sukcesu strategii wsparcia innowacyjności w Szwajcarii, gdzie
większość nakładów na B+R pochodzi z sektora prywatnego. Zaliczyć można: dobrą
jakość systemu kształcenia, doradztwo i wsparcie dla MŚP, ochronę własności
intelektualnej czy znoszenie barier administracyjnych.
Podkreślić należy, że Polskę i Szwajcarię
łączy owocna współpraca. Szwajcaria
jest drugim największym inwestorem w Polsce spośród krajów spoza UE. Na
koniec 2014 roku wartość inwestycji przekroczyła 4 mld euro. Szwajcarskie firmy
nie inwestują w Polsce ze względu na tanią siłę roboczą, ale ze
względu na zdolne i wykształcone kadry. Jak wskazuje wiceszef
MR Tadeusz Kościński „W ostatnich latach pojawiły się
nowe inwestycje szwajcarskie w przemyśle farmaceutycznym (Sandoz), tekstylnym
(Sud Wolle AG), meblarskim (Steinhoff Europe AG), produkcji opakowań (Model,
Georg Utz Holding) i przemyśle szklarskim (Glas Troesch AG – EUROGLAS
Niewiadów). Wzrosła liczba projektów realizowanych w sferze usług przez bank
(Credit Suisse) oraz firmy farmaceutyczne (Roche), które przenoszą do Polski
księgowość i usługi typu call center. Z kolei szwajcarski Winterthur
(ubezpieczenia) sprzedał swoje oddziały w Polsce francuskiej firmie AXA.
Szacuje się, że firmy szwajcarskie zatrudniają w Polsce ponad 35 tys. osób”[1].
Najbardziej
widocznym obszarem dwustronnej współpracy jest Szwajcarsko-Polski Program
Współpracy wart 490 mln franków szwajcarskich. Fundusz Szwajcarski jest formą
bezzwrotnej pomocy zagranicznej przyznanej przez Szwajcarię Polsce
w ramach szwajcarskiej pomocy dla 10 państw członkowskich Unii
Europejskiej, które przystąpiły do niej w 2004 roku. Łącznie dofinansowano
58 projektów i programów oraz ok. 1,7 tys. mniejszych inicjatyw
realizowanych w całej Polsce.
Ważną inicjatywą we współpracy obydwu
krajów w dziedzinie innowacyjności jest Polsko-Szwajcarski Okrągły Stół
Innowacji. Jest to wspólna inicjatywa Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa
Wyższego RP oraz szwajcarskiego Sekretariatu Stanu ds. Edukacji, Badań i
Innowacji (SERI). Pierwsze spotkanie w ramach tej inicjatywy odbyło się w
czerwcu 2013 r. w Warszawie i dotyczyło efektywności energetycznej w
budownictwie oraz zrównoważonych źródeł energii.
Celem wydarzenia było wsparcie współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami i
jednostkami badawczymi oraz tworzenie nowych partnerstw i konsorcjów, które
mogłyby realizować wspólne projekty w ramach m.in. Active and Assisted Living
Joint Programming Initiative, europejskich sieci EUREKA/EUROSTARS, jak
również Horyzontu 2020.
II edycja Polsko-Szwajcarskiego Okrągłego
Stołu Innowacji odbyła się 21 października 2014 roku w Zurychu. Podczas
spotkania zaprezentowano propozycje współpracy instytutów badawczych, uczelni,
klastrów i przedsiębiorców z Polski i Szwajcarii. Uczestnicy wskazali kluczowe
sektory potencjalnej współpracy w zakresie zdrowia: medical technology,
healthcare, biotechnology, pharmaceutical technology and molecular biology
industries oraz eHealth i ICT in
medicine.
Poza Polsko-Szwajcarskim Okrągłym Stole, kolejną
inicjatywą realizowaną w ramach współpracy dwustronnej jest Polsko-Szwajcarskie
Forum Gospodarcze. Odbyło się ono w dniach 27-28 stycznia 2014 r., podpisana
została tam Deklaracja Współpracy Polsko-Szwajcarskiej, podkreślająca
m.in. potrzebę dalszego wspierania polsko-szwajcarskiej współpracy w
dziedzinie szkolnictwa wyższego oraz badań z uwzględnieniem inicjatyw oddolnych
i wykorzystaniem międzynarodowych mechanizmów finansowych. Forum zgromadziło
przedstawicieli świata nauki, biznesu i polityki, którzy dyskutowali o dualnym
kształceniu zawodowym, współpracy naukowo-badawczej, gospodarczej i
zagadnieniach transferu technologii do przedsiębiorstw.
W kwietniu 2016 roku w
Centrum Nauki Kopernik odbyła się druga konferencja Polish-Swiss
Innovation Day, zorganizowana przez Ambasadę Szwajcarii w Polsce oraz Polsko-Szwajcarska
Izbę Gospodarczą, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwo
Rozwoju. Spotkanie było okazją do wymiany najlepszych praktyk oraz podkreślenia
roli innowacji w zdobywaniu przewagi, zarówno w sektorze małych i średnich
przedsiębiorstw, jak i globalnych korporacji. Uwagę poświęcono także
rozwojowi innowacji poprzez zamówienia publiczne.
Podsumowując, szwajcarskie doświadczenia w zakresie: wzrostu jakości oraz
umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i badań; udziału sektora prywatnego w
finansowaniu B+R oraz wysoki stopień komercjalizacji wyników badań są dla
Polski inspiracją i wzorem najlepszych praktyk. Szczególnie ciekawe są
instrumenty pobudzania zdolności innowacyjnych tkwiących w samych
przedsiębiorstwach, działania na rzecz wspierania innowacyjnych startupów oraz
model finansowania transferu wiedzy i technologii z uczelni wyższych do
praktyki gospodarczej.
Autor: dr Łukasz Kryśkiewicz, pracownik Ministerstwa Cyfryzacji
Źródła:
M. Kruk, Dualny system kształcenia zawodowego – HIT
EKSPORTOWY SZWAJCARII, Kwartalnik Urzędu Patentowego RP, nr 4/22/2014.
Nauka i
Technika w 2014r., GUS.
