W skrócie:

• 66 proc. użytkowników UE szuka informacji w mediach społecznościowych
• 32 proc. Polaków wskazuje dezinformację jako główne zagrożenie cyfrowe
• Eksperci postulują modyfikację algorytmów platform, nie cenzurę treści
• DSA daje UE narzędzia do wymuszania zmian

Algorytmy promują dezinformację - to nie przypadek

Według badania Eurobarometru "Social Media Survey" z czerwca 2025 roku, dwie trzecie użytkowników mediów społecznościowych w UE traktuje je jako źródło informacji o wydarzeniach społecznych i politycznych. Problem w tym, że równie wielu - w ciągu zaledwie siedmiu dni przed badaniem - zetknęło się tam z fałszywymi wiadomościami.

"Dezinformacja jest świetnym biznesem dla wielkich platform i jej popularność wynika z zasady działania algorytmów, jak również z tego, jak działa system reklamowy" - mówi Katarzyna Szymielewicz, prezeska Fundacji Panoptykon.

Algorytmy rekomendacyjne maksymalizują zaangażowanie użytkowników, a treści kontrowersyjne i emocjonalne - często dezinformacyjne - generują więcej kliknięć niż rzetelne dziennikarstwo.

W Polsce skala problemu jest równie poważna. Badanie SW Research dla Warszawskiego Instytutu Bankowości pokazuje, że 32 proc. ankietowanych wskazało dezinformację i fake newsy jako największe zagrożenie w przestrzeni cyfrowej.

• Jednocześnie tylko 17 proc. zgłasza lub blokuje treści o wątpliwym pochodzeniu - większość ogranicza się do weryfikacji w innych źródłach (31 proc.) lub po prostu ignoruje media społecznościowe jako główne źródło wiedzy (38 proc.).

DSA daje narzędzia - czy UE z nich skorzysta

Akt o usługach cyfrowych (DSA), obowiązujący od 17 lutego 2024 roku, wprowadza mechanizmy pozwalające Komisji Europejskiej naciskać na platformy w kwestii modyfikacji algorytmów. Artykuły 34 i 35 DSA umożliwiają określanie środków zaradczych, które powinny wdrażać największe platformy internetowe.

"Nie chodzi tylko o kary. Chodzi o to, żeby współdziałać z platformami albo zmuszać je, kiedy trzeba, do zmiany logiki działania algorytmów na taką, która służy ludziom, demokracji i społeczeństwu" - podkreśla Szymielewicz.

Ekspertka zaznacza, że nie proponuje moderacji treści, która mogłaby prowadzić do cenzury, ale zmianę samego mechanizmu rekomendacji.

W listopadzie 2025 roku Europejska Rada ds. Usług Cyfrowych opublikowała pierwszy raport identyfikujący ryzyka systemowe związane z funkcjonowaniem bardzo dużych platform internetowych. Dokument przedstawia zestaw skutecznych środków ograniczania dezinformacji - pozostaje pytanie, czy zostaną one wyegzekwowane.

AI generuje treści - kto je oznaczy

Rosnącym wyzwaniem są treści syntetyczne generowane przez sztuczną inteligencję. Badanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji pokazuje, że ponad 92 proc. ankietowanych wie, że dziennikarze wykorzystują AI, ale dwie trzecie obawia się manipulacji opinią publiczną, a 45 proc. uważa, że zwiększy to ryzyko dezinformacji.

Według regulacji o sztucznej inteligencji, treści syntetyczne powinny być oznaczane jako sztuczne.

"Platformy mogłyby na podstawie takich oznaczeń traktować je jako gorsze, które nie powinny być podbijane na równi z treściami wysokiej jakości, z treściami autentycznymi" - proponuje Szymielewicz.

Problem w tym, że prawie 96 proc. odbiorców oczekuje wyraźnego oznaczania materiałów tworzonych z AI - a mechanizmy egzekwowania tego wymogu wciąż są w fazie projektowania.

• Więcej o zagrożeniach związanych z AI: Czy AI to więcej szans, czy zagrożeń.

Jak się bronić przed dezinformacją

Raport WIB wskazuje, że 43 proc. Polaków twierdzi, że sprawdza wiarygodność informacji w przestrzeni cyfrowej, ale tylko 17 proc. robi to kilkoma różnymi metodami.

• 45 proc. weryfikuje nieregularnie, w zależności od źródła.

Praktyczne kroki w walce z fake newsami:

1. Nie traktuj mediów społecznościowych jako głównego źródła informacji
2. Weryfikuj informacje w kilku niezależnych źródłach
3. Zgłaszaj i blokuj treści o wątpliwym pochodzeniu
4. Sprawdzaj, czy materiał został wygenerowany przez AI
5. Nie klikaj odruchowo w sensacyjne nagłówki

"Musimy wystąpić razem przeciwko traktowaniu nas jak ludzi, którzy nie zasługują na autentyczne, jakościowe treści" - podsumowuje ekspertka Fundacji Panoptykon.

Według niej, im więcej użytkowników świadomie unika klikania w dezinformacyjne treści, tym szybciej platformy będą zmuszone zmienić logikę swoich algorytmów.

Warto zapamiętać

• Dezinformacja to nie przypadek, ale efekt działania algorytmów maksymalizujących zaangażowanie użytkowników
• DSA daje UE narzędzia do wymuszania zmian na platformach - kluczowe będzie ich egzekwowanie
• Treści AI powinny być oznaczane, ale mechanizmy weryfikacji wciąż są w fazie projektowania
• Edukacja medialna i świadome korzystanie z sieci to najskuteczniejsza długofalowa obrona przed fake newsami

Źródło: Newseria, Eurobarometr, Warszawski Instytut Bankowości, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Urząd Komunikacji Elektronicznej