Najważniejszym wnioskiem raportu jest wyczerpanie dotychczasowego modelu wzrostu. Polska zbliża się do pułapki średniego dochodu, a tempo doganiania najbogatszych krajów Europy wyraźnie słabnie. Eksperci ostrzegają, że bez skoku produktywności i innowacji Polska nie osiągnie poziomu Niemiec przed 2037 rokiem.

Ograniczenia inwestycyjne oraz rosnące obciążenia demograficzne mogą trwale zahamować dalszy rozwój kraju.

W skrócie:

• Inwestycje prywatne spadły z 24% do 17% PKB
• Inwestycje korporacyjne tylko 9,3% PKB wobec 15-18% w Czechach
• Stopa oszczędności zaledwie 7,4% dochodu rozporządzalnego
• Dług publiczny wzrósł do 52,6% PKB
• Obciążenie demograficzne wzrośnie dwukrotnie do 2050 roku
• Niemcy stanowią 27% polskiego eksportu i 23% importu

Dlaczego to największy problem polskiej gospodarki?

Zapaść inwestycyjna dotyka bezpośrednio 38 milionów Polaków, których przyszły standard życia zależy od zdolności gospodarki do generowania wzrostu. Spadek inwestycji korporacyjnych z 12% PKB w latach 2000-2004 do 9,3% PKB w okresie 2020-2024 oznacza, że polskie firmy inwestują rocznie o około 100 miliardów złotych mniej niż powinny. To bezpośrednio przekłada się na wolniejszy wzrost płac, mniejszą konkurencyjność i ograniczone możliwości tworzenia nowych miejsc pracy.

Najbardziej alarmujący jest fakt, że Polska jako jedyna w regionie odnotowała tak drastyczny spadek aktywności inwestycyjnej. W Czechach stopa inwestycji korporacyjnych utrzymuje się stabilnie na poziomie 15-18% PKB, na Słowacji przekracza 12% PKB, a nawet w Niemczech wynosi 11-12% PKB. Ten paradoks oznacza, że mimo dostępu do funduszy unijnych i relatywnie taniego kapitału, polskie przedsiębiorstwa inwestują proporcjonalnie najmniej w regionie.

Jak głęboka jest pułapka średniego dochodu w Polsce?

Polska znajdzie się na poziomie 70-80% zamożności krajów rdzenia Unii Europejskiej i zatrzyma się na tym poziomie bez fundamentalnych reform strukturalnych. Według raportu Warsaw Enterprise Institute "Bilans Otwarcia 2025", doganianie Niemiec nastąpi dopiero około 2037 roku, co oznacza co najmniej 12 lat stagnacji względnej.

Pułapka średniego dochodu w Polsce ma konkretne wymiary liczbowe. Stopa oszczędności gospodarstw domowych spadła do zaledwie 7,4% dochodu rozporządzalnego - mniej niż w Czechach czy na Węgrzech. To plasuje Polskę w dolnej części unijnego rozkładu, bliżej Bułgarii i Rumunii niż rozwiniętych gospodarek zachodnich. Bez krajowej bazy kapitałowej niemożliwe jest finansowanie ambitnych projektów rozwojowych.

Dodatkowo, relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrosła do 52,6% PKB, a koszty jego obsługi do 1,4% PKB. To oznacza, że państwo wydaje na obsługę długu tyle samo, ile przeznacza rocznie na naukę czy szkolnictwo wyższe, co ogranicza przestrzeń fiskalną dla stymulowania wzrostu.

Czy demografia definitywnie kończy polski cud gospodarczy?

Współczynnik obciążenia demograficznego ludności w wieku poprodukcyjnym wzrośnie z obecnych 29% do ponad 55% w 2050 roku, co oznacza niemal dwukrotny wzrost obciążenia systemu emerytalnego i opieki zdrowotnej. Polska należy do najszybciej starzejących się społeczeństw w Unii Europejskiej, co fundamentalnie zmienia logikę wzrostu gospodarczego.

Koniec dywidendy demograficznej oznacza, że rosnące płace coraz częściej odzwierciedlają niedobór pracowników, a nie wzrost produktywności. W warunkach kurczącego się rynku pracy każdy procent wzrostu PKB wymaga proporcjonalnie większych nakładów kapitałowych i technologicznych. Bez masowych inwestycji w automatyzację i digitalizację, polska gospodarka nie będzie w stanie utrzymać tempa wzrostu z poprzednich dekad.

Dotychczasowe źródła wzrostu zostały w dużej mierze wyczerpane, a utrzymanie dynamiki konwergencji wymaga jakościowej zmiany modelu rozwoju gospodarczego - stwierdza prof. Krzysztof Piech, autor wskaźnika i ekonomista z Uczelni Łazarskiego.

Dlaczego zależność od Niemiec stała się ryzykiem?

Niemcy odpowiadają za 27% polskiego eksportu i 23% importu, a ponad 35-40% wartości dodanej w polskiej gospodarce jest powiązane z niemieckimi łańcuchami dostaw. Ta zależność, która przez dekady była źródłem wzrostu, dziś staje się kanałem transmisji stagnacji z powodu problemów strukturalnych gospodarki niemieckiej.

Model współpracy z Niemcami pozwolił Polsce wykorzystać boom przemysłowy w strefie euro, ale przy obecnym spowolnieniu niemieckiej gospodarki staje się ograniczeniem. Każdy punkt procentowy spadku PKB w Niemczech przekłada się na 0,3-0,4 punktu procentowego spadku polskiego wzrostu poprzez kanały handlowe i inwestycyjne. To oznacza, że bez dywersyfikacji partnerów handlowych Polska pozostanie zakładnikiem niemieckiej koniunktury.

Szerszy kontekst

Według Eurostat, średni poziom inwestycji w strefie euro wynosi 21,2% PKB, co oznacza, że Polska z wynikiem 17% PKB znajduje się znacznie poniżej europejskiej średniej. OECD wskazuje, że kraje o podobnym poziomie rozwoju potrzebują stopy inwestycji na poziomie co najmniej 22-25% PKB, aby utrzymać konwergencję z gospodarkami rozwiniętymi.

Warto zapamiętać:

• Spadek inwestycji korporacyjnych z 12% do 9,3% PKB to najgorszy wynik w regionie
• Stopa oszczędności 7,4% plasuje Polskę bliżej Bułgarii niż Niemiec
• Koszty obsługi długu 1,4% PKB równają się rocznym nakładom na naukę
• Obciążenie demograficzne wzrośnie dwukrotnie do 2050 roku
• Zależność od Niemiec (27% eksportu) stała się ryzykiem systemowym
• Bez reform strukturalnych Polska zatrzyma się na 70-80% zamożności UE

Raport "Bilans Otwarcia 2025" (PDF) jednoznacznie wskazuje, że polski model wzrostu oparty na tanich zasobach pracy i transferach technologii z Zachodu osiągnął swoje granice. Przyszłość polskiej gospodarki zależy od zdolności do przejścia na model oparty na innowacjach, wysokiej produktywności i krajowym kapitale. Bez tego przełomu Polska może na dekady utknąć w pułapce średniego dochodu.

Źródło: Warsaw Enterprise Institute