Skala problemu jest porównywalna z wagą sześciu wież Eiffla. Objętościowo zmarnowane jedzenie mogłoby zapełnić 49 basenów olimpijskich. W tym samym czasie niemal 2 mln Polaków żyje w skrajnym ubóstwie.

W skrócie:

• 83 proc. Polaków wyrzuca jedzenie w okresie świątecznym
• Najczęściej marnowane: owoce, warzywa, zupy
• Rocznie gospodarstwo traci ponad 4 tys. zł

Dlaczego święta generują największe straty żywności w roku

Problem dotyczy niemal wszystkich gospodarstw domowych w Polsce. Według badania Opinia24 przeprowadzonego na zlecenie Too Good To Go w 2023 roku, 83 proc. ankietowanych przyznaje się do wyrzucania jedzenia między 23 a 30 grudnia.

• Główną przyczyną jest przygotowywanie zbyt dużych ilości potraw - potwierdza to ponad 60 proc. respondentów.

Dane Banków Żywności pokazują, że ponad połowa Polaków (53,5 proc.) przygotowuje na Wigilię od sześciu do jedenastu dań. Jedna trzecia badanych (32,9 proc.) kultywuje tradycję dwunastu potraw, a 13,5 proc. wybiera bardziej kameralne menu z 1-5 potrawami.

• Problem polega nie tylko na ilości, ale też na braku umiejętności zagospodarowania resztek po świętach.

Co najczęściej ląduje w koszu podczas świąt

Owoce i warzywa to najczęściej marnowana kategoria - około 10,9 tys. ton w ciągu tygodnia świątecznego. Na drugim miejscu znajdują się zupy (9,7 tys. ton), a na trzecim napoje (7,7 tys. ton).

Data ma znaczenie dla rodzaju wyrzucanego jedzenia.

• 24 grudnia w koszach przodują ryby,
• 25 i 26 grudnia najczęściej wyrzucane są zupy,
• a 27 grudnia - resztki napojów.

Według Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w Polsce rocznie marnuje się około 5 mln ton żywności, z czego 60 proc. (około 3 mln ton) pochodzi z gospodarstw domowych.

"Marnujemy jedzenie świąteczne, ponieważ przygotowujemy go za dużo. Jednocześnie nie wiemy, co zrobić z resztkami, które nam zostały, czyli nie wiemy, jak zarządzać pozostałościami podczas przygotowania jedzenia, ale także po świętach" - Beata Pałczyńska, PR manager Too Good To Go

Paradoks oszczędności i marnotrawstwa

Świąteczne marnowanie żywności stoi w sprzeczności z codziennymi postawami konsumentów. Badania Too Good To Go pokazują, że 75 proc. Polaków regularnie szuka oszczędności na jedzeniu - poprzez promocje czy zakup produktów z krótkim terminem przydatności.

• Jednocześnie te same osoby wyrzucają jedzenie w okresie świątecznym.

Według danych Instytutu Ochrony Środowiska, każdy Polak marnuje średnio 123 kg żywności rocznie, z czego 69 kg na osobę przypada na gospodarstwa domowe. W skali roku przeciętne gospodarstwo domowe traci na wyrzucanym jedzeniu ponad 4 tys. zł. To kwota, która mogłaby pokryć miesięczne wydatki na żywność dla czteroosobowej rodziny.

Jak ograniczyć marnowanie żywności po świętach

Eksperci wskazują na kilka sposobów zagospodarowania nadwyżek świątecznych. Jednym z nich jest oddanie jedzenia osobom potrzebującym przez organizacje pomocowe.

• Z "Raportu o biedzie" Szlachetnej Paczki wynika, że w Polsce niemal 2 mln osób żyje w skrajnym ubóstwie, a około 5 mln doświadcza ubóstwa relatywnego.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi od czterech lat prowadzi kampanię "4P - Żywność to wartość", promującą odpowiedzialne podejście do zakupów i przygotowywania posiłków.

• Alternatywą są aplikacje przeciw marnowaniu żywności, takie jak Too Good To Go czy Foodsi, które umożliwiają zakup nadwyżek żywności z restauracji i sklepów do 70 proc. taniej, a podobnie jak system kaucyjny w Polsce pomagają zmieniać codzienne nawyki konsumentów w kierunku bardziej odpowiedzialnych wyborów.

Według raportu Banków Żywności z 2024 roku, 45 proc. Polaków przyznaje się do marnowania żywności w domach, przy czym najczęściej wyrzucane są pieczywo, wędliny, warzywa i owoce. Budowanie nawyków planowania zakupów i właściwego przechowywania żywności ma kluczowe znaczenie dla trwałego ograniczania marnotrawstwa.

Warto zapamiętać:

• Planuj świąteczne zakupy z listą - unikniesz kupowania zbędnych produktów
• Przechowuj resztki w szczelnych pojemnikach i wykorzystaj w ciągu 2-3 dni
• Podziel się nadwyżkami z rodziną, sąsiadami lub oddaj do banku żywności

Problem marnowania żywności w okresie świątecznym wymaga systemowych rozwiązań, ale każde gospodarstwo domowe może przyczynić się do jego ograniczenia. Świadome planowanie zakupów, właściwe przechowywanie i kreatywne wykorzystanie resztek to działania, które realnie zmniejszają straty - zarówno finansowe, jak i środowiskowe.

Źródło: Too Good To Go, Federacja Polskich Banków Żywności, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi