Kiedy można odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu?

Zgodnie z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgoda sądu rodzinnego nie jest wymagana wtedy, gdy:

• dziecko zostało powołane do spadku dlatego, że wcześniej spadek odrzucił jego rodzic,
• rodzic składa oświadczenie o odrzuceniu spadku za zgodą drugiego rodzica posiadającego władzę rodzicielską albo rodzice działają wspólnie,
• pozostali zstępni rodziców np. inne dzieci również odrzucają spadek.

W takich sytuacjach rodzice mogą co do zasady udać się bezpośrednio do notariusza i tam złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka.

Nowelizacja miała przede wszystkim uprościć typowe sytuacje rodzinne - na przykład takie, gdy po śmierci zadłużonego dziadka lub wujka cała rodzina zgodnie odrzuca spadek, aby nie przejąć długów.

Kiedy zgoda sądu nadal będzie konieczna?

Mimo zmian nie każe odrzucenie spadku będzie można załatwić u notariusza. W praktyce zgoda sądu rodzinnego nadal będzie wymagana przede wszystkim w następujących sytuacjach:

1. Rodzice nie są zgodni

Jeżeli jedno z rodziców:

• nie wyraża zgody na odrzucenie spadku,
• nie chce współpracować,
• albo między rodzicami istnieje konflikt dotyczący tej decyzji,

notariusz nie będzie mógł przyjąć oświadczenia bez wcześniejszego postanowienia sądu rodzinnego.

2. Spadku nie odrzucają inni zstępni

Problemy pojawiają się również wtedy, gdy inni zstępni rodziców -  na przykład pełnoletnie rodzeństwo dziecka  - nie odrzucają spadku.

W takiej sytuacji notariusze często wymagają wcześniejszej zgody sądu rodzinnego, uznając, że konieczna jest dodatkowa ocena, czy odrzucenie spadku rzeczywiście leży w interesie małoletniego.

3. Chodzi o spadek po rodzicu dziecka

Choć nowe przepisy uprościły wiele spraw, praktyka pokazuje, że przy odrzuceniu spadku po rodzicu dziecka zgoda sądu nadal jest wymagana.

Uproszczona procedura najczęściej znajduje zastosowanie przy spadkach po:

• dziadkach,
• babciach,
• wujkach,
• ciotkach,
• dalszych krewnych.

4. Dziecko nie mieszka na stałe w Polsce

Zgoda sądu będzie konieczna również wtedy, gdy dziecko nie ma stałego miejsca zamieszkania w Polsce.

W takich sprawach notariusze najczęściej odmawiają dokonania czynności bez wcześniejszego postanowienia sądu rodzinnego.

Co istotne, w takiej sytuacji właściwy będzie Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy.

Czy trzeba obawiać się upływu terminu 6 miesięcy?

To jedna z najczęstszych obaw rodziców. Wiele osób martwi się, że zanim sąd wyda zgodę, minie termin na odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Na szczęście przepisy zabezpieczają takie sytuacje.

• Zgodnie z art. 1015 § 1.1 Kodeksu cywilnego do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.

• Dodatkowo art. 1015 § 1.2 Kodeksu cywilnego przewiduje, że bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego dotyczącego zgody na odrzucenie spadku.

Ważne – sama zgoda sądu nie wystarczy

Warto pamiętać, że prawomocne postanowienie sądu rodzinnego nie powoduje jeszcze automatycznego odrzucenia spadku w imieniu dziecka.

Po uzyskaniu zgody sądu należy:

• niezwłocznie złożyć właściwe oświadczenie o odrzuceniu spadku – np. przed sądem, notariuszem albo konsulem w przypadku rodziców mieszkających za granicą
• następnie, jeśli spadek nie jest odrzucany przed sądem, należy poinformować o tym sąd spadku i przedłożyć dokument potwierdzający odrzucenie spadku (chyba, że robi to notariusz).

Dopiero wykonanie tych czynności skutecznie prowadzi do odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka.

Podsumowanie

Obecnie wiele spraw dotyczących odrzucenia spadku w imieniu dziecka można załatwić u notariusza, bez zgody sądu rodzinnego.

Zgoda sądu nadal będzie jednak potrzebna m.in. gdy:

• rodzice nie są zgodni,
• inni zstępni  np. inne dzieci nie odrzucają spadku,
• chodzi o odrzucenie spadku po rodzicu dziecka,
• dziecko mieszka na stałe poza Polską.

Co istotne, złożenie wniosku do sądu o zgodę zawiesza termin na odrzucenie spadku. Trzeba jednak pamiętać, że po wyrażeniu przez sąd zgody na odrzucenie spadku w imieniu dziecka należy niezwłocznie złożyć takie oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Artykuł powstał we współpracy z Kancelarią Adwokacką Sachanbiński & Sachanbińska-Dobrzyńska s.c - https://www.kancelariasc.com.pl

Ilustracja i treść: materiał partnera