Nowy standard opieki okołoporodowej – co się zmieniło od maja 2026?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 23 października 2025 r. zastąpiło załącznik do standardu z 2018 r. i weszło w życie po sześciu miesiącach od ogłoszenia, czyli na początku maja 2026 r. Jak podaje Fundacja Rodzić po Ludzku (rodzicpoludzku.pl), która o taki katalog praw walczyła od lat 90., najważniejsze nowości dotyczą jedzenia w trakcie porodu, informacji o znieczuleniu i kontaktu "skóra do skóry" także przy cięciu cesarskim. Szpitale mają też nowy obowiązek: co najmniej raz w roku muszą monitorować wskaźniki opieki, w tym satysfakcję pacjentek. Twoja opinia przestała być więc tylko wpisem na forum – stała się wskaźnikiem jakości.

Plan porodu to dokument, nie kaprys

Wciąż pokutuje przekonanie, że plan porodu to lista życzeń rozpieszczonej pacjentki. Tymczasem standard opieki okołoporodowej mówi wprost: plan porodu ustalają wspólnie kobieta i osoba sprawująca opiekę, a dokument trafia do dokumentacji medycznej. Personel ma obowiązek się z nim zapoznać, omówić go z rodzącą i – w miarę możliwości – stosować jego postanowienia. Co można w nim zapisać? Między innymi:

• preferowane miejsce i warunki porodu,
• obecność osoby bliskiej (i wskazanie, kto zapewni kontakt "skóra do skóry", gdyby matka nie mogła),
• wybrane metody łagodzenia bólu,
• zgodę lub brak zgody na konkretne zabiegi medyczne,
• decyzje dotyczące karmienia piersią,
• specjalne potrzeby – od diety po tłumaczenie językowe.

Jeśli planu nie masz, personel i tak powinien zapytać o Twoje preferencje i odnotować je w dokumentacji. A dokumentacja medyczna to nie ozdobnik – masz prawo do jej kopii w każdym momencie, o czym pisaliśmy na łamach DI przy okazji stanowiska UODO.

Czego możesz odmówić, a czego się domagać?

Zasada nadrzędna nowego standardu brzmi: ingerencja w poród fizjologiczny może nastąpić wyłącznie ze wskazań medycznych, a każda musi być odnotowana w dokumentacji wraz z uzasadnieniem. Dotyczy to m.in. indukcji porodu, ciągłego monitorowania KTG, nacięcia krocza czy podania noworodkowi mleka modyfikowanego. Na każdy zabieg i badanie personel musi uzyskać Twoją zgodę – zgodnie z ustawą o prawach pacjenta. Golenie i lewatywa? Wyłącznie na Twoje życzenie. Do tego dochodzi prawo do obecności osoby bliskiej, do intymności (parawany, poszanowanie prywatności), do wyboru pozycji porodowej oraz do łagodzenia bólu – konsultacja anestezjologiczna powinna odbyć się nie później niż 30 minut od zlecenia. Standardowa sala porodowa musi oferować piłkę, drabinki, materac, stołek porodowy i wannę lub prysznic. To nie luksus. To rozporządzenie.

Własna koszula zamiast szpitalnej? Masz do tego prawo

Szpitalna koszula – rozmiar uniwersalny, czyli żaden, kolor spłowiały, historia nieznana. Dobra wiadomość: żaden przepis nie każe Ci jej nosić. Standard opieki okołoporodowej wymienia wręcz wyprawkę do szpitala jako element edukacji przedporodowej, a prawo do poszanowania godności i intymności obejmuje także to, w czym rodzisz. W praktyce większość porodówek publikuje własne listy rzeczy do zabrania: kapcie, kosmetyki, ręcznik, rzeczy dla dziecka. Warto dorzucić do torby koszulę do porodu i karmienia – jeden ubiór, który przechodzi przez poród, dwie godziny kontaktu "skóra do skóry" i pierwsze przystawienie dziecka do piersi bez akrobatyki z przebieraniem. Drobiazg? Może. Ale w sytuacji, w której kontrolujesz niewiele, własna koszula bywa zaskakująco ważnym kawałkiem autonomii.

Kiedy szpital może odmówić – realne granice

Prawa rodzącej nie są jednak nieograniczone i uczciwie trzeba to powiedzieć. Szpital może nie uwzględnić planu porodu, gdy pojawią się medyczne wskazania lub stan nagły – standard wprost przewiduje modyfikację planu "odpowiednio do sytuacji zdrowotnej". Przy cięciu cesarskim o stroju decydują wymogi sali operacyjnej, a wybór konkretnej położnej ogranicza fraza "z uwzględnieniem możliwości organizacyjnych podmiotu". Co innego jednak medycyna, a co innego wygoda personelu. Jeśli odmowa nie ma uzasadnienia medycznego, możesz interweniować od ręki: rozmowa z położną oddziałową, pełnomocnik ds. praw pacjenta, a dalej Rzecznik Praw Pacjenta (bezpłatna infolinia 800 190 590), który może podjąć interwencję jeszcze w trakcie pobytu. Przy szkodzie zdrowotnej w grę wchodzi też Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych – bez procesu i bez dowodzenia winy, o czym pisaliśmy w DI, analizując system szybkich rekompensat dla pacjentów.

Jak przygotować się do obrony swoich praw – 5 kroków

1. Spisz plan porodu i omów go z położną lub lekarzem przed terminem.
2. Sprawdź na stronie WWW szpitala dostępne metody łagodzenia bólu.
3. Spakuj wyprawkę z własnymi rzeczami: koszula, kapcie, kosmetyki, dokumenty.
4. Zapisz numer infolinii Rzecznika Praw Pacjenta: 800 190 590.
5. Po porodzie poproś o kopię dokumentacji medycznej, jeśli coś budzi wątpliwości.

Warto zapamiętać

• Plan porodu trafia do dokumentacji medycznej – personel musi go znać.
• Każdy zabieg wymaga Twojej zgody, interwencje tylko ze wskazań medycznych.
• Własna koszula, jedzenie i osoba bliska to prawa, nie przywileje.
• Odmowa bez uzasadnienia medycznego = powód do interwencji u RPP.

Najczęstsze pytania

Czy szpital musi respektować plan porodu?

Tak, personel ma obowiązek zapoznać się z planem porodu, omówić go z rodzącą i stosować jego postanowienia w miarę możliwości. Odstępstwa są dopuszczalne wyłącznie z przyczyn medycznych i muszą zostać odnotowane w dokumentacji wraz z uzasadnieniem.

Czy mogę rodzić we własnej koszuli zamiast szpitalnej?

Tak, żaden przepis nie nakazuje noszenia koszuli szpitalnej podczas porodu fizjologicznego. Własna koszula do porodu i karmienia jest elementem wyprawki, a prawo do intymności i godności obejmuje również ubiór. Ograniczenia mogą pojawić się przy cięciu cesarskim, ze względu na wymogi sali operacyjnej.

Jaką koszulę do porodu i karmienia wybrać?

Najlepiej rozpinaną z przodu, z przewiewnego, certyfikowanego materiału - np. muślinu, który sprawdza się podczas dwugodzinnego kontaktu "skóra do skóry". Muślinowe koszule do porodu i karmienia oferują polskie marki, m.in. Muślin Baby.

Czy podczas porodu można jeść i pić?

Tak, standard opieki okołoporodowej obowiązujący od maja 2026 r. przewiduje możliwość spożywania lekkostrawnych posiłków i klarownych płynów w trakcie porodu, także w jego aktywnej fazie. Spożywanie posiłków należy skonsultować z osobą prowadzącą poród.

Czy osoba bliska może być obecna przy porodzie?

Tak, rodząca ma prawo do wsparcia ojca dziecka lub innej wskazanej osoby bliskiej podczas porodu. Standard nakłada na personel obowiązek współpracy z osobą towarzyszącą, a w planie porodu można wskazać, kto zapewni dziecku kontakt "skóra do skóry", gdyby matka nie mogła.

Gdzie zgłosić naruszenie praw rodzącej w szpitalu?

Najpierw do położnej oddziałowej lub pełnomocnika ds. praw pacjenta w szpitalu, następnie pisemnie do dyrekcji placówki. Kolejne kroki to Rzecznik Praw Pacjenta (infolinia 800 190 590), NFZ, a przy szkodzie zdrowotnej – Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych.

Partnerem artykułu jest Muślin Baby. Muślin Baby to rodzinna, polska marka tworząca z muślinu produkty dla kobiet w ciąży, podczas porodu, karmienia i połogu – w tym muślinowe koszule do porodu i karmienia, zaprojektowane z myślą o swobodzie ruchu, kontakcie „skóra do skóry" i wygodzie podczas pierwszych karmień.

Źródła:

• Rozporządzenie MZ z 23.10.2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1525): https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2025/1525
• Fundacja Rodzić po Ludzku: https://rodzicpoludzku.pl/twoje-prawa/standard-opieki-okoloporodowej/

Foto: Magnific