W skrócie:

• Projekt MF znosi przedawnienie zobowiązań podatkowych po 5 latach
• Większość zmian ma wejść 1 października 2026 roku
• W 2023 roku tylko 1,5 proc. spraw dotyczyło ostatniego roku przedawnienia

Co zmienia projekt Ministerstwa Finansów w przedawnieniach podatkowych

Według Business Insider, projekt przewiduje likwidację przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe.

• Obecnie zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Kluczowa zmiana dotyczy usunięcia art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, który gwarantował ustanie karalności przestępstwa skarbowego w momencie przedawnienia należności podatkowej.

• W praktyce oznacza to, że organy ścigania będą mogły prowadzić postępowanie karne przez okres wynikający z Kodeksu karnego skarbowego - podstawowo 5 lub 10 lat, z możliwością przedłużenia nawet do 20 lat.

"Uniezależniamy przedawnienie karalności z KKS od przedawnienia podatku. Do walki z prawdziwymi przestępcami nie służy postępowanie administracyjne, kartka i długopis, lecz postępowanie karne, organy ścigania i dostępne im narzędzia" - napisał na LinkedInie Jarosław Neneman, wiceminister finansów.

Projekt zakłada również odejście od zasady nieprzedawniania się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym. Zostanie to zastąpione zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wskutek dokonania wpisu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.

Czy zmiany uderzą w przeciętnych podatników czy przestępców

Warsaw Enterprise Institute ostro krytykuje projekt, wskazując na brak precyzyjnej definicji "prawdziwego przestępcy". Według think tanku w Polsce funkcjonuje ponad 40 różnych podatków i opłat dotyczących osób fizycznych, co sprawia, że nieopłacenie należności często wynika z niewiedzy i skomplikowania systemu, a nie ze złej woli.

Dane przedstawione przez wiceministra Nenemana pokazują jednak inny obraz. Z wszczętych w 2023 roku spraw o przestępstwa skarbowe uszczupleniowe tylko 1,5 proc. stanowiły postępowania rozpoczęte w ostatnim roku przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego - było ich 660. 

Andrzej Ladziński, przewodniczący Krajowej Rady Doradców Podatkowych, określił pomysł jako zły i groźny dla podatników.

• Eksperci obawiają się, że organy skarbowe będą mogły wszczynać postępowania karne przeciwko podatnikom nawet po upływie wielu lat i domagać się zapłaty zaległości podatkowych, co godzi w zasadę przewidywalności prawa.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie

Projektowana ustawa ma wejść w życie 1 października 2026 roku, z wyjątkiem niektórych przepisów, które mają wejść w życie w innych terminach. Projekt jest na zaawansowanym etapie prac legislacyjnych i ma być rozpatrywany przez Radę Ministrów w styczniu 2026 roku - pod warunkiem uchwalenia przez parlament i podpisania przez prezydenta.

Według Poradnika Przedsiębiorcy, projekt przewiduje również wydłużenie o rok terminu liczenia przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Termin będzie liczony od końca roku kalendarzowego następującego po roku kalendarzowym, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Warto zapamiętać

• Projekt znosi dotychczasową ochronę podatników przed dochodzeniem zobowiązań po 5 latach
• Brak precyzyjnej definicji "przestępcy podatkowego" może prowadzić do arbitralnych decyzji urzędników
• Zmiany mogą skutkować permanentnym stanem niepewności dla przedsiębiorców i osób fizycznych
• Statystyki pokazują, że tylko niewielki odsetek spraw dotyczy ostatniego roku przedawnienia

Źródło: Warsaw Enterprise Institute, Ministerstwo Finansów, Business Insider, Poradnik Przedsiębiorcy

Foto: Unsplash, treść: materiał partnera