Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) Mirosław Wróblewski zwrócił się w grudniu 2025 r. do ministra infrastruktury Dariusza Klimczaka z wnioskiem o uregulowanie kwestii stosowania kamer nasobnych - urządzeń audio-wideo noszonych na ciele przez kontrolerów dokumentów przewozu w miejskim transporcie publicznym. Ministerstwo odpowiedziało w marcu 2026 r. - i potwierdziło, że obecne przepisy nie dają podstaw do nagrywania pasażerów.

Co wolno kontrolerowi biletów, a czego nie wolno?

Ilustracja: Gemini

Uprawnienia kontrolerów biletów w Polsce reguluje art. 33a ustawy - Prawo przewozowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 1262). Przepis jest dość precyzyjny: kontroler może sprawdzić bilet, pobrać opłatę dodatkową, zażądać okazania dokumentu tożsamości przy odmowie zapłaty, a w ostateczności - wezwać Policję. Na tym lista uprawnień się kończy.

Kamery nasobne w tym katalogu nie figurują - i nigdy nie figurowały. Mimo to część przewoźników i organizatorów transportu zbiorowego, w tym samorządowych, wyposażyła swoich kontrolerów w tego rodzaju urządzenia. Prawdopodobnie w dobrej wierze - jako narzędzie ochrony pracowników przed agresją. Problem w tym, że dobre intencje nie zastępują podstawy prawnej.

RODO wymaga ustawy - dobra wola przewoźnika nie wystarczy

Tu właśnie tkwi sedno problemu. RODO - unijne rozporządzenie o ochronie danych osobowych - wymaga, by przetwarzanie danych osobowych (a nagranie audio-wideo bezsprzecznie nim jest) opierało się na jasno określonej, ustawowej podstawie prawnej. Sama decyzja biznesowa przewoźnika czy uchwała zarządu transportu miejskiego to za mało.

Jak podkreślił Prezes UODO w piśmie do Ministerstwa Infrastruktury z dnia 30 grudnia 2025 r., obowiązuje dodatkowo wymóg proporcjonalności i niezbędności stosowanych środków - czyli kamera musi być konieczna, a nie jedynie wygodna.

Ministerstwo Infrastruktury w odpowiedzi z 4 marca 2026 r. nie pozostawiło złudzeń: ani Prawo przewozowe, ani ustawa o publicznym transporcie zbiorowym (Dz.U. z 2025 r. poz. 285) nie zawierają przepisów legalizujących stosowanie kamer nasobnych przez kontrolerów.

Co więcej - resort wprost stwierdził, że nie planuje na razie prac legislacyjnych w tym kierunku. Kamery nasobne rejestrują nie tylko osobę kontrolowaną, ale i wszystkich pasażerów w pobliżu - co tylko podnosi poziom ingerencji w prywatność.

Warto przy tym pamiętać, że samorządy - jako organizatorzy transportu miejskiego - są podmiotami publicznymi. A podmioty publiczne, jak przypomina Ministerstwo, mogą działać jedynie w granicach wyraźnie przyznanych im przez przepisy uprawnień.

To inna sytuacja niż w przypadku prywatnych firm, które mogą robić wszystko, czego ustawa nie zabrania. Gminie, która wyposaży kontrolerów w kamery, grozi nie tylko naruszenie RODO, ale i wykroczenie poza kompetencje przyznane ustawą.

Na temat wymogów RODO w kontekście przetwarzania danych przez instytucje publiczne pisaliśmy szerzej przy okazji wyroku NSA potwierdzającego zakres stosowania RODO w administracji.

Co zrobić, jeśli kontroler nagrywa Cię kamerą?

1. Zapytaj spokojnie o podstawę prawną nagrywania - kontroler lub jego przełożony powinni umieć ją wskazać.
   
   
2. Zanotuj dane przewoźnika lub organizatora transportu (nazwa firmy, linia, numer pojazdu, data i godzina).
   
   
3. Złóż skargę do UODO (uodo.gov.pl) - organ może wszcząć postępowanie i nałożyć karę na przewoźnika.
   
   
4. Możesz też złożyć reklamację bezpośrednio do przewoźnika lub organizatora transportu (np. ZTM, ZDiTM) z żądaniem zaprzestania nagrywania.

Warto zapamiętać

• Kontrolerzy biletów nie mają prawa nagrywać pasażerów kamerami nasobnymi - brak podstawy ustawowej.
  
  
• Ministerstwo Infrastruktury potwierdziło lukę prawną i nie planuje jej szybkiego wypełnienia.
  
  
• Jeśli kontroler Cię nagrywa, masz prawo złożyć skargę do UODO - bezpłatnie i online.
  
  
• UODO i Ministerstwo zapowiedziały współpracę nad ewentualnym uregulowaniem tej kwestii w przyszłości.

Najczęstsze pytania

Czy kontroler biletów może mnie nagrywać kamerą nasobną?

Nie - przynajmniej nie w świetle obecnych przepisów. Ministerstwo Infrastruktury potwierdziło w marcu 2026 r., że ani Prawo przewozowe, ani ustawa o publicznym transporcie zbiorowym nie dają kontrolerom biletów uprawnienia do stosowania kamer nasobnych podczas kontroli dokumentów przewozu.

Co to jest kamera nasobna i jak działa?

Kamera nasobna (ang. body camera) to miniaturowe urządzenie rejestrujące obraz i dźwięk, noszone na ciele - najczęściej na piersi lub ramieniu. Rejestruje wszystko w polu widzenia osoby, która ją nosi, w tym wizerunek i głos pasażerów w pobliżu.

Czy mogę złożyć skargę na kontrolera, który mnie nagrywał?

Tak. Skargę możesz złożyć bezpłatnie do Prezesa UODO przez stronę uodo.gov.pl. Organ nadzorczy może przeprowadzić postępowanie i nałożyć karę finansową na przewoźnika lub organizatora transportu, który stosował kamery bez podstawy prawnej.

Czy kamery w autobusach i tramwajach są legalne?

Tak, monitoring w pojazdach transportu publicznego (kamery stałe zamontowane w pojeździe) ma odrębną podstawę prawną w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym. Problem dotyczy wyłącznie kamer nasobnych noszonych przez kontrolerów biletów - te są pozbawione podstawy ustawowej.

Czy kontroler biletów może mnie fizycznie zatrzymać, gdy chcę odejść?

Tak, ale wyłącznie przy łącznym spełnieniu trzech warunków naraz: brak biletu, odmowa zapłaty i odmowa okazania dokumentu tożsamości. Takie "ujęcie" dopuszcza art. 33a ust. 7 pkt 2 Prawa przewozowego - kontroler może fizycznie uniemożliwić Ci oddalenie się i ma obowiązek niezwłocznie wezwać Policję. Brakuje choćby jednego warunku - ujęcie jest bezprawne.

Czy kontroler może użyć siły przy ujęciu pasażera?

Tu prawo milczy - i to jest świadomy paradoks ustawowy. Ustawa przyznaje kontrolerowi prawo do "ujęcia", ale jednocześnie nie jest on funkcjonariuszem publicznym i nie dysponuje środkami przymusu bezpośredniego (pałka, kajdanki, techniki obezwładniające). Dr Dorota Ambrożuk, współautorka komentarza do Prawa przewozowego, wprost przyznaje, że przepis "budzi wątpliwości konstytucyjne".

Granicę między dopuszczalnym przytrzymaniem a niedozwoloną przemocą wyznacza w praktyce sąd - po fakcie, oceniając proporcjonalność użytej siły. Co ważne: od 2014 r. za samo odejście z miejsca kontroli przed przyjazdem Policji nie grozi już grzywna - Trybunał Konstytucyjny uchylił ten przepis wyrokiem K 16/12 jako niezgodny z Konstytucją.

Źródła:

• Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO) - komunikat w sprawie kamer nasobnych kontrolerów biletów, 2026 r., uodo.gov.pl
• Ministerstwo Infrastruktury - odpowiedź na pismo Prezesa UODO, znak: DTD-2-1.4310.17.2026, Warszawa, 4 marca 2026 r.
• Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe, Dz.U. z 2024 r. poz. 1262
• Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym, Dz.U. z 2025 r. poz. 285
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 lipca 2014 r., sygn. K 16/12