Grawitacja czy mechanika, czyli sposoby na wymianę powietrza

Przez wiele dziesięcioleci podstawowym sposobem wietrzenia budynków była wentylacja grawitacyjna. Jej działanie opiera się na naturalnym zjawisku fizycznym, czyli różnicy gęstości między powietrzem ciepłym wewnątrz domu a zimnym na zewnątrz. Ciepłe powietrze jako lżejsze, unosi się i uchodzi pionowymi kanałami kominowymi, a w jego miejsce przez nieszczelności w oknach i drzwiach napływa świeże, chłodniejsze powietrze z zewnątrz.

Współczesne standardy budowlane stawiają jednak przed nami zupełnie inne wyzwania. Dzisiejsze domy projektuje się jako budynki wysoce energooszczędne. Stosuje się w nich grube warstwy izolacji, potrójne pakiety szybowe oraz materiały eliminujące mostki termiczne. Taka konstrukcja sprawia, że budynek staje się niemal całkowicie szczelny. W takich warunkach tradycyjna grawitacja przestaje działać, ponieważ świeże powietrze nie ma jak przedostać się do środka. Z tego powodu coraz większą popularnością cieszy się wentylacja mechaniczna, w której ruch powietrza jest wywoływany przez urządzenia elektryczne – wentylatory.

W zależności od sposobu dystrybucji powietrza wyróżniamy systemy centralne oraz decentralne. System wentylacji centralnej opiera się na jednym urządzeniu, które obsługuje cały budynek za pomocą sieci kanałów rozprowadzonych po pomieszczeniach. Z kolei rozwiązanie decentralne bazuje na mniejszych, niezależnych urządzeniach montowanych bezpośrednio w poszczególnych pokojach.

Jaki system wentylacji wybrać w zależności od wieku budynku?

Wybór odpowiedniego rozwiązania w dużej mierze zależy od stanu technicznego nieruchomości oraz tego, czy dom dopiero powstaje, czy stoi już od wielu lat. W nowo wznoszonych domach standardem staje się wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła. Taki system wentylacji nie tylko gwarantuje stałą wymianę powietrza przez całą dobę, ale również skutecznie redukuje nadmiar wilgoci, co jest kluczowe w nowo wybudowanych, szczelnych obiektach.

W starszych budynkach sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Jeśli w domu z lat 80. lub 90. nie planujemy generalnego remontu połączonego z pruciem ścian i stropów, montaż centralnej instalacji mechanicznej bywa utrudniony. Koszt zakupu urządzeń, ułożenia grubych rur oraz późniejszego odtwarzania tynków i sufitów podwieszanych jest często zbyt duży, by taka inwestycja miała ekonomiczne uzasadnienie. W takich realiach mieszkańcy zazwyczaj pozostają przy tradycyjnej wentylacji grawitacyjnej. Aby jednak działała ona poprawnie, konieczne jest zamontowanie nawiewników okiennych lub ściennych oraz regularne otwieranie okien w celu przewietrzenia pokoi.

Przy instalacjach mechanicznych inwestorzy często decydują się na sprawdzone urządzenia, takie jak centrale wentylacyjne Viessmann, które charakteryzują się stabilną pracą i dobrą sprawnością. Co jednak zrobić, gdy chcemy mieć stały dopływ świeżego powietrza bez strat ciepła w starym domu, ale nie stać nas na ruinę wykończeniową? Rozwiązaniem mogą być rekuperatory decentralne, nazywane też ściennymi. Montuje się je bezpośrednio w otworze w ścianie zewnętrznej wybranego pokoju. Urządzenia te pracują lokalnie, nie wymagają rozprowadzania kanałów po całym domu i pozwalają na punktową poprawę jakości powietrza przy minimalnych nakładach remontowych.

Jak dobrze zaplanować wentylację z odzyskiem ciepła?

Projektowanie instalacji mechanicznej, która ma skutecznie wymieniać powietrze i odzyskiwać energię termiczną, wymaga trzymania się kilku ważnych zasad. Przede wszystkim należy zdecydować o rodzaju przewodów, którymi powietrze będzie transportowane. Do wyboru mamy tradycyjne, sztywne kanały stalowe o większych średnicach lub systemy oparte na plastikowych, elastycznych przewodach typu flex. Te drugie ze względu na niewielką średnicę i dużą giętkość można łatwo schować w warstwie izolacji podłogi lub za zabudową z gips-kartonu.

Niezwykle ważny jest poprawny podział na strefy nawiewne i wywiewne:

• Strefa nawiewna: obejmuje pomieszczenia czyste i suche, w których spędzamy najwięcej czasu, czyli salon, sypialnie oraz pokoje dziecięce. To tam instaluje się punkty doprowadzające świeże powietrze z zewnątrz.
• Strefa wywiewna: obejmuje pomieszczenia techniczne i tzw. mokre, gdzie generowane są zapachy oraz wilgoć, czyli kuchnię, łazienki, toalety, garderoby czy pralnie. Stamtąd zużyte powietrze jest zasysane i kierowane na zewnątrz.

Pomiędzy tymi strefami powietrze przemieszcza się swobodnie przez podcięcia w dolnej części drzwi wewnętrznych. Aby cały system wentylacji działał prawidłowo, strumienie powietrza nawiewanego i wywiewanego muszą się bilansować. Oznacza to, że ilość powietrza wtłaczanego do domu powinna być równa ilości powietrza usuwanego. Na podstawie zsumowanych potrzeb poszczególnych pomieszczeń określa się wymaganą wydajność centrali wentylacyjnej, wyrażaną w metrach sześciennych na godzinę (m3/h).

Parametry wpływające na sprawność systemu

Aby instalacja działała cicho i ekonomicznie, sam wybór dobrej centrali nie wystarczy. Bardzo ważna jest poprawna regulacja strumieni powietrza na anemostatach, czyli elementach montowanych na zakończeniach kanałów w suficie lub ścianie. Zbyt intensywny przepływ może powodować słyszalny szum i uczucie przeciągu, natomiast zbyt słaby sprawi, że w pokojach będzie duszno.

Kolejnym czynnikiem jest izolacja kanałów wentylacyjnych. Przewody, które przechodzą przez pomieszczenia nieogrzewane, takie jak nieużytkowe poddasze czy piwnica, muszą być dokładnie otulone wełną mineralną lub specjalną pianką. W przeciwnym razie ciepłe, wilgotne powietrze usuwane z domu wychłodzi się w kanale, co doprowadzi do wykraplania się wody wewnątrz instalacji i może skutkować zalaniem sufitów.

Znaczenie regularnego serwisu i wymiany filtrów

Nawet najlepiej zaprojektowany system wentylacji nie spełni swojego zadania, jeśli zapomnimy o jego okresowej konserwacji. Elementem, który wymaga regularnej kontroli, są filtry umieszczone w centrali. Ich zadaniem jest zatrzymywanie pyłków, kurzu oraz smogu, zanim powietrze trafi do wnętrza domu. Zatkane filtry zwiększają opór powietrza, co zmusza wentylatory do intensywniejszej pracy. Przekłada się to bezpośrednio na wyższe rachunki za prąd i głośniejszą pracę systemu.

Producenci zalecają kontrolę stanu filtrów co 3–6 miesięcy, w zależności od stopnia zanieczyszczenia okolicy, w której stoi dom. Raz w roku warto również zlecić przegląd serwisowy całego urządzenia, sprawdzić drożność odpływu kondensatu oraz ocenić stan czystości samych kanałów wentylacyjnych. Dzięki temu instalacja zachowa swoją sprawność przez wiele lat, zapewniając czyste i zdrowe powietrze dla wszystkich domowników.

Foto i treść: Viessmann