Najważniejsze ustalenia:

• Rezerwa miejsc na cmentarzach skurczyła się z 8–10 do 5–7 lat.
• Kremacja w dużych miastach przekroczyła 50%.
• W 7 miastach powstały Lasy Pamięci – ekologiczne kwatery od 490 zł.
• Nowa ustawa o cmentarnictwie wciąż nie została uchwalona.
• Zasiłek pogrzebowy wzrósł z 4000 do 7000 zł od 1 stycznia 2026 roku.

Ile osób umiera rocznie w Polsce?

W 2023 i 2024 roku w Polsce odnotowywano po około 409 tysięcy zgonów rocznie (GUS). Dane za pierwszych dziesięć miesięcy 2025 roku – 337 tys. zgonów do października (Polityka Zdrowotna, XI 2025) – sugerują, że roczny wynik będzie zbliżony.

Kiedy w 2023 roku omawialiśmy raport UMP, przywoływaliśmy prognozę GUS mówiącą o 508 tysiącach zgonów rocznie w okolicach 2045 roku. W tamtym czasie Polska wciąż odczuwała skutki pandemii COVID-19, która zaburzyła statystyki. Obecne dane potwierdzają trend wzrostowy – około 409 tysięcy zgonów rocznie to wciąż znacznie więcej niż przed pandemią, a zgodnie z prognozami GUS ta liczba będzie rosnąć aż do połowy lat czterdziestych.

Pytanie nie brzmi więc, czy cmentarze się zapełnią, ale kiedy – i co z tym zrobimy.

Jaki jest odsetek kremacji w Polsce w 2026 roku?

Ogólnopolski odsetek kremacji wynosi około 40% wszystkich pochówków (szacunek Instytutu Badawczego Przemysłu i Cmentarnictwa). W dużych miastach jest znacznie wyższy – Gdańsk: 58%, Kraków: 50%, Tarnów: 42%.

To ogromna zmiana w perspektywie jednego pokolenia. W latach 90. kremowano zaledwie 0,5% zmarłych. W 2022 roku pochówki urnowe na cmentarzach komunalnych stanowiły już około 60%, choć ta liczba dotyczyła wyłącznie cmentarzy komunalnych, a nie ogółu pochówków.

Kremacja to proces spalania ciała zmarłego w specjalnym piecu (krematorium) w temperaturze 850–1100°C. Prochy umieszcza się w urnie, którą następnie chowa się na cmentarzu – w grobie urnowym, kolumbarium lub kwaterze ekologicznej.

Działających krematoriów jest w Polsce już około 80, a kolejne są w budowie. Co napędza ten trend? Liberalizacja przepisów po 2010 roku, pandemia COVID-19, rosnąca świadomość ekologiczna i zwykła ekonomia – pochówek urnowy jest tańszy i zajmuje mniej miejsca.

Czym są Lasy Pamięci i w których miastach działają?

Lasy Pamięci to ekologiczne kwatery cmentarne, w których prochy zmarłych chowa się w biodegradowalnych urnach (z drewna, wikliny, tektury lub masy papierowej) zamiast w tradycyjnych grobach z nagrobkami. To prawdopodobnie najciekawsza zmiana, jaka zaszła w polskim cmentarnictwie od naszego ostatniego tekstu.

Pionierem był Poznań, który w 2022 roku uruchomił Pole Pamięci na cmentarzu Junikowo, a rok później kolejne kwatery na Miłostowie (Wspólnota.org.pl). Od tego czasu Lasy i Ogrody Pamięci powstały w kilku kolejnych miastach.

Źródła: magazynbiomasa.pl (I 2026), krakow.pl, rynekzdrowia.pl (XI 2025), celebruj.pl (XI 2025), ekologia.pl.

Zainteresowanie jest duże – łódzcy urzędnicy mówią, że „nie ma dnia bez pytań" o ekologiczny pochówek, a pierwszy pogrzeb w Lesie Pamięci odbył się kilka dni po otwarciu kwatery. Ceny od 490 do 1000 zł jednorazowo robią wrażenie, zwłaszcza przy tradycyjnych miejscach kosztujących od 2000 do nawet 20 000 zł. Co równie ważne, Lasy Pamięci nie budzą protestów społecznych, ponieważ powstają w ramach istniejących cmentarzy.

Czy w Polsce buduje się nowe kolumbaria?

Tak – miasta intensywnie rozbudowują kolumbaria jako odpowiedź na rosnący odsetek kremacji. Kolumbarium to budowla z niszami przeznaczonymi do przechowywania urn z prochami zmarłych.

Tarnów oddał do użytku trzy nowe kolumbaria na łącznie około 280 miejsc (2025/2026), w cenie około 10 000 zł za niszę urnową (RDN Tarnów, X 2025). Wrocław planuje rozbudowę cmentarza na Psim Polu w 2026 roku. Większość cmentarzy komunalnych w dużych miastach realizuje podobne inwestycje.

Jakie przepisy regulują cmentarnictwo w Polsce?

Podstawowym aktem prawnym jest wciąż ustawa z 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych – dokument sprzed 67 lat. Jego najnowszy tekst jednolity (Dz.U.2025.1590) opublikowano w listopadzie 2025 roku.

Czy powstanie nowa ustawa o cmentarnictwie?

Prace nad nową ustawą trwają – projekt przyjęto do Wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Zakłada istotne zmiany: wprowadzenie instytucji koronera, elektroniczną kartę zgonu, uregulowanie prawa do grobu, koncesjonowanie branży pogrzebowej, a nawet możliwość pochówków poza cmentarzami za zgodą wojewody. Planowane jest też zrównanie opłat za wszystkie rodzaje grobów na zasadzie 20 lat z opcją prolongaty.

Do 2026 roku ustawy jednak nie uchwalono (ekspertcmentarny.pl). Biorąc pod uwagę tempo legislacyjne, trudno przewidzieć, kiedy nowe przepisy wejdą w życie.

Czy resomacja jest legalna w Polsce?

Nie. Resomacja (aquamacja) to proces rozpuszczania ciała w alkalicznym roztworze pod ciśnieniem – alternatywa dla kremacji, o 90% mniejszym śladzie węglowym. W Polsce jest nielegalna. Prawo dopuszcza wyłącznie pochówek na cmentarzu, kremację oraz zatopienie w morzu. Rozsypywanie prochów jest zabronione.

Dla porównania – resomacja jest legalna w 28 stanach USA, części Kanady i RPA (Wikipedia/Resomacja). W Wielkiej Brytanii trwa pilotaż prowadzony przez Co-op Funeralcare, a we Flandrii belgijska komisja bioetyczna zaakceptowała tę metodę (tvn24.pl, VII 2023).

Ile wynosi zasiłek pogrzebowy w 2026 roku?

Od 1 stycznia 2026 roku zasiłek pogrzebowy wynosi 7000 zł – wzrost o 75% po 15 latach zamrożenia na poziomie 4000 zł (stawka obowiązująca od 2011 roku). To jedyna wymiernie odczuwalna zmiana prawna ostatnich lat. Przy średnim koszcie tradycyjnego pogrzebu 11–14 tys. zł zasiłek wciąż nie pokrywa pełnych wydatków.

Ile kosztuje pogrzeb w Polsce w 2025 roku?

Koszty pogrzebu w Polsce różnią się znacznie w zależności od formy pochówku i regionu.

Źródła: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; pomagam.pl (II 2025); styx.pl (XI 2025).

Pochówek ekologiczny jest najtańszą opcją – przy nowym zasiłku pogrzebowym (7000 zł) rodzina może pokryć praktycznie cały koszt. Przy pogrzebie tradycyjnym wciąż trzeba dołożyć kilka tysięcy z własnej kieszeni.

Sprawdź: Kwiaty.pro - stroiki i kwiaty na cmentarz

Które polskie miasta mają największy problem z miejscami na cmentarzach?

Rezerwa miejsc na cmentarzach komunalnych w największych polskich miastach skurczyła się z 8–10 lat (raport UMP, 2023) do szacowanych 5–7 lat w 2026 roku. Sytuacja w konkretnych miastach bywa jednak dramatycznie różna.

Wrocław – zero wolnych miejsc na Grabiszynie

Cmentarz Grabiszyn, jeden z największych we Wrocławiu, nie ma już żadnych wolnych miejsc – ani tradycyjnych, ani urnowych. Dostępność nowych kwater jest możliwa wyłącznie po likwidacji nieopłaconych grobów lub ekshumacjach. Miasto planuje rozbudowę cmentarza na Psim Polu w 2026 roku.

Kraków – licytacje miejsc na cmentarzach

Na najbardziej obleganych krakowskich nekropoliach wolne miejsca trafiają niemal na licytację. Kraków szuka rozwiązań m.in. w kwaterze ekologicznej Drzewa Pamięci na Podgórkach Tynieckich, ale presja demograficzna i ograniczona przestrzeń sprawiają, że problem narasta.

Łódź, Katowice, Bydgoszcz

Te trzy miasta mają najwyższe współczynniki zgonów na mieszkańca wśród miast Unii Metropolii Polskich, co oznacza szczególnie szybkie zapełnianie się cmentarzy. W Bydgoszczy odsetek nieopłaconych grobów sięga 30%.

Szczecin – lider likwidacji grobów

W 2022 roku w Szczecinie zlikwidowano 729 grobów – ponad 55% wszystkich likwidacji w miastach UMP (raport UMP, 2023). Łącznie w latach 2018–2022 w miastach Unii Metropolii Polskich zlikwidowano ponad 7000 nieopłaconych grobów.

Jak inne kraje radzą sobie z kryzysem cmentarnym?

Kryzys cmentarny nie jest wyłącznie polskim problemem. Rozwiązania stosowane za granicą mogą wskazywać kierunek zmian w Polsce.

Dlaczego kryzys cmentarny w Polsce powinien nas niepokoić?

Problem cmentarzy to konkretna, narastająca trudność logistyczna i społeczna, z którą zmierzy się każdy z nas. Prognozy demograficzne GUS są jednoznaczne: liczba zgonów w Polsce będzie rosła przez kolejne dwie dekady, osiągając szczyt 508 tys. rocznie około 2045 roku.

Budowa nowych cmentarzy nadal budzi protesty mieszkańców – dlatego miasta wolą rozbudowywać istniejące nekropolie. Przepisy nie nadążają za rzeczywistością, a nowa ustawa utknęła w procesie legislacyjnym. Samorządy radzą sobie jak mogą – rozbudowują kolumbaria, otwierają kwatery ekologiczne, likwidują nieopłacone groby. To działa doraźnie, ale bez systemowych zmian prawnych, za kilka lat wiele polskich miast może stanąć przed realnym brakiem miejsca na pochówki.

Podsumowanie: Od naszego ostatniego tekstu zmieniło się jednocześnie dużo i niewiele. Dużo – bo kremacja stała się dominującą formą pochówku w wielu miastach, w siedmiu miastach powstały Lasy Pamięci, we Wrocławiu skończyły się wolne miejsca na jednym z głównych cmentarzy, a zasiłek pogrzebowy w końcu wzrósł. Niewiele – bo nowa ustawa wciąż nie istnieje, resomacja pozostaje nielegalna, a rezerwa cmentarna z każdym rokiem się kurczy. Kryzys cmentarny w Polsce nie jest już prognozą – w niektórych miastach to teraźniejszość.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Polsce można rozsypać prochy zmarłego? Nie. Rozsypywanie prochów jest w Polsce nielegalne. Prawo dopuszcza wyłącznie pochówek na cmentarzu, kremację oraz zatopienie w morzu.

Ile kosztuje najtańszy pogrzeb w Polsce? Pochówek ekologiczny (biodegradowalna urna + miejsce w Lesie Pamięci) to koszt od około 3000 zł. Samo miejsce w kwaterze ekologicznej kosztuje od 490 zł (Szczecin) do 1000 zł (Opole).

Ile wynosi zasiłek pogrzebowy w 2026 roku? Od 1 stycznia 2026 roku zasiłek pogrzebowy wynosi 7000 zł. Poprzednia stawka (4000 zł) obowiązywała od 2011 roku.

Czy w Polsce istnieją lasy pochówkowe? Tak. Od 2022 roku Lasy i Ogrody Pamięci działają w siedmiu polskich miastach: Poznaniu, Łodzi, Krakowie, Szczecinie, Gdyni i Opolu. Pionierem był Poznań z Polem Pamięci na cmentarzu Junikowo.

Na ile lat wystarczy miejsc na cmentarzach w Polsce? Według raportu UMP z 2023 roku rezerwa wynosiła 8–10 lat. W 2026 roku szacuje się ją na 5–7 lat, przy czym sytuacja w poszczególnych miastach jest bardzo różna – we Wrocławiu na cmentarzu Grabiszyn nie ma już ani jednego wolnego miejsca.

Czy resomacja jest legalna w Polsce? Nie. Resomacja (aquamacja) nie jest uregulowana prawnie w Polsce. Jest legalna m.in. w 28 stanach USA, części Kanady i RPA.

Kiedy wejdzie w życie nowa ustawa o cmentarnictwie? Projekt nowej ustawy znajduje się w Wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów, ale do 2026 roku nie został uchwalony. Termin wejścia w życie jest nieznany.

Foto: Freepik