W skrócie:

• Choroby mózgu generują koszty 800 mld euro rocznie w Europie
• W Polsce 500 tys. osób cierpi na demencję i Alzheimera
• Wydatki NFZ na neurologię wzrosły z 1,4 mld w 2019 do 2,8 mld zł w 2023
• 20 proc. z 57 mld zł absencji w ZUS to schorzenia neurologiczne i psychiatryczne
• Minister Zdrowia potwierdził dwa priorytety na 2026: zdrowe serce i zdrowy mózg

Choroby mózgu największym obciążeniem systemu zdrowia

Według danych Europejskiej Rady Mózgu łączne koszty chorób neurologicznych i psychiatrycznych w Europie wynoszą 800 mld euro rocznie. Dr Małgorzata Gałązka-Sobotka z Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego podkreśliła, że schorzenia mózgu stają się ogromnym obciążeniem nie tylko dla systemu ochrony zdrowia, lecz także dla państw w wymiarze społecznym i gospodarczym.

W Polsce sytuacja jest równie alarmująca.

• Dane NFZ pokazują, że wydatki na świadczenia neurologiczne w ramach lecznictwa szpitalnego wzrosły o 100 proc. w ciągu czterech lat - z 1,4 mld zł w 2019 roku do 2,8 mld zł w 2023 roku.

Prof. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii, zaznaczył, że choroby neurologiczne są największym obciążeniem społeczno-zdrowotnym mieszkańców Polski, jeśli łącznie uwzględnić śmiertelność, długość życia z niepełnosprawnością i wielkość zaangażowania osób drugich w opiekę nad pacjentami.

"Mózg jest naszym centralnym komputerem, on decyduje o tym, kim jesteśmy. Bez naszego mózgu nie bylibyśmy sobą i musimy o tym cały czas pamiętać, walcząc o zachowanie go w jak najlepszym zdrowiu" - mówi prof. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.

Dramatyczny wzrost liczby pacjentów z demencją

Liczba osób cierpiących na chorobę Alzheimera i inne formy demencji w Polsce szacowana jest na około 500 tys., a według prognoz do 2050 roku przekroczy milion. Prof. Agata Szulc, prezes Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, przypomniała, że pierwsze próby stworzenia Brain Planu dla Polski miały miejsce w latach 2018-2019, jednak inicjatywa nie została wdrożona.

Według danych NFZ chorobowość rejestrowana choroby Alzheimera i chorób pokrewnych wynosiła w 2024 roku 382,6 tys. osób - o 13 proc. więcej niż w 2014 roku. W strukturze wartości refundacji świadczeń dominowały świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze oraz długoterminowa opieka psychiatryczna, które w 2024 roku stanowiły łącznie 66,5 proc. (265,8 mln zł) spośród 399,6 mln zł przeznaczonych na refundację.

Siedem filarów strategii zdrowia mózgu

Dr Gałązka-Sobotka zaprezentowała "7 filarów Zdrowia Mózgu" jako kluczowy element Strategii Zdrowotnej Polska 2030:

1. Uznanie zdrowia mózgu za priorytet w polityce państwa z podejściem wielosektorowym
2. Inwestycje w kapitał mózgu oraz edukację społeczną obejmującą wszystkie grupy wiekowe
3. Rozwój neuronauki, w tym badań nad neurodegeneracją i neuroprotekcją
4. Rozwój terapii genowych oraz narzędzi cyfrowych wspierających prewencję i leczenie
5. Rozwój kompetencji kadr medycznych
6. Wsparcie dla opiekunów i rodzin pacjentów z chorobami mózgu
7. Monitorowanie i ewaluacja poprzez krajowe rejestry chorób mózgu

Dr Jolanta Sobierańska-Grenda, minister Zdrowia, potwierdziła, że w 2026 roku rząd przyjął dwa priorytety zdrowotne: zdrowe serce i zdrowy mózg. Paulina Piechna-Więckiewicz, wiceminister Edukacji Narodowej, podkreśliła, że w edukacji zdrowotnej wprowadzonej w tym roku do szkół istotny jest duży komponent wiedzy o zdrowiu psychicznym.

Alarmujące koszty absencji i nieświadomość społeczna

Dr Piotr Winciunas z ZUS poinformował, że w 2024 roku koszty absencji w pracy wyniosły 57 mld zł, z czego 20 proc. stanowiły schorzenia psychiatryczne i neurologiczne.

• To oznacza, że choroby mózgu kosztowały system ubezpieczeń społecznych około 11,4 mld zł tylko w postaci świadczeń z tytułu niezdolności do pracy.

Badanie społeczne przeprowadzone przez Koalicję na rzecz zdrowia mózgu pod koniec 2024 roku ujawniło dramatyczną lukę edukacyjną. Według Izabeli Dessoulavy-Gładysz, prezes Mental Power - Fundacji dla Zdrowia Mózgu, tylko 13 proc. ankietowanych wiedziało, co oznacza higiena zdrowia mózgu.

• Pytani o konkretne działania profilaktyczne wymieniali głównie ćwiczenia umysłowe, zapominając o kluczowej roli diety i snu.

Prof. Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska, przewodnicząca Zarządu Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcych, zwróciła uwagę, że do piątego roku życia rozwija się 90 proc. możliwości mózgu. Zaapelowała o ochronę dzieci przed czynnikami negatywnie wpływającymi na rozwój mózgu, w tym przed nadmierną ekspozycją na ekrany urządzeń elektronicznych.

Warto zapamiętać

• Brain Plan wymaga wielosektorowej współpracy ministerstw zdrowia, edukacji i pracy
• Profilaktyka chorób mózgu może znacząco zmniejszyć koszty systemu zdrowia w przyszłości
• Polska ma tylko 8 neurologów na 100 tys. mieszkańców - poniżej średniej europejskiej
• Opiekunowie osób z chorobami mózgu ponoszą ogromne koszty finansowe i emocjonalne bez systemowego wsparcia

Źródło: PAP, Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego, Polskie Towarzystwo Neurologiczne, NFZ, ZUS

Foto: Freepik