W skrócie:

• 28% żołnierzy ma nadciśnienie tętnicze
• 60% prezentuje zaburzenia lipidowe
• 22% ma nierozpoznane choroby cywilizacyjne
• 96% deklaruje umiarkowany lub wysoki stres zawodowy
• 95% pracuje w trybie zmianowym

Dlaczego kondycja żołnierzy budzi niepokój?

Badanie przeprowadzone przez Wojskowy Instytut Medyczny w latach 2007-2016 objęło 10 tys. wojskowych w wieku od 25 do 60 lat. Wyniki pokazują, że ryzyko chorób sercowo-naczyniowych jest wśród żołnierzy większe niż wśród cywilów. U 23% rozpoznano zespół metaboliczny łączący nadciśnienie i zaburzenia lipidowe. 18% doświadczało stałego obciążenia psychospołecznego wynikającego z rozłąki z rodziną.

• Najbardziej alarmujący jest fakt, że u 22% żołnierzy postawiono rozpoznanie chorób cywilizacyjnych, o których wcześniej nie wiedzieli.

Gen. broni prof. Grzegorz Gielerak, dyrektor WIM-u, podkreślił, że "Polska nie jest tu wyjątkiem, bo podobnie to wygląda w armii niemieckiej, brytyjskiej czy francuskiej". Problem wynika z warunków służby sprzyjających nieregularnym posiłkom i ekspozycji na stres.

Jakie czynniki wpływają na zdrowie żołnierzy w Polsce?

Aż 96% badanych żołnierzy deklarowało umiarkowany lub wysoki stres zawodowy, a 95% pracowało w trybie zmianowym i nieregularnym. Wszystkie te czynniki sprzyjają korzystaniu z używek i ryzykownym zachowaniom.

• Rozpowszechnienie palenia tytoniu w środowisku wojskowym jest większe niż w populacji ogólnej w Polsce.

Czytaj także:

Geomedycyna, czyli lokalizacja w służbie zdrowia

Badanie udokumentowało również skłonność do hazardu i ryzykownego używania alkoholu, a także stosowanie sterydów anabolicznych.

Gen. Gielerak zauważył, że "nie możemy oczekiwać od żołnierzy, że będą na co dzień prowadzili zdrowy styl życia, a jednocześnie nie poświęcimy uwagi kulturze organizacyjnej, w jakiej oni funkcjonują".

Czy lekarz wojskowy może wypisać receptę na antybiotyk?

Lekarz wojskowy często nie ma takich samych uprawnień jak lekarz Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Płk lek. mgr farm. Tadeusz Nierebiński, główny inspektor sanitarny Wojska Polskiego, wskazał na ograniczone kompetencje wojskowej służby zdrowia w zakresie leczenia powszechnego. Tradycyjnie wojskowa opieka zdrowotna odpowiadała za orzecznictwo, zabezpieczenie medyczne służby, medycynę pracy i medycynę pola walki.

"Po co żołnierz pójdzie do lekarza wojskowego, jeżeli nie może otrzymać recepty na leki, chociażby na zwykłą chorobę, jaką jest zapalenie gardła?" - pytał płk Nierebiński.

Brak możliwości wystawiania recept, skierowań do specjalistów czy do szpitala utrudnia gromadzenie pełnej informacji medycznej o żołnierzu przez wojskową służbę zdrowia.

Jak wojsko radzi sobie w sytuacjach kryzysowych?

Podczas operacji FENIX w Nysie szpital polowy przyjął ponad tysiąc pacjentów, w tym 78 żołnierzy polskich oraz sił koalicji, i ponad 1000 pacjentów cywilnych. Wykonano sprawnie 65 ewakuacji medycznych - 60 drogą lądową, 2 siłami Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, a 3 siłami 25. Brygady Kawalerii Powietrznej.

Mjr lek. Magdalena Kołodziejczak z 25. Brygady Kawalerii Powietrznej podkreśliła, że "zaangażowaliśmy 100 proc. wszystkich sił i środków 25. Brygady Kawalerii Powietrznej".

Sukces operacji wymagał ogromnego wsparcia dodatkowych jednostek, co pokazuje potrzebę lepszego przygotowania systemu na czas pokoju.

Szerszy kontekst

Według WHO, choroby sercowo-naczyniowe są główną przyczyną zgonów na świecie, odpowiadając za 17,9 mln zgonów rocznie. W Polsce, zgodnie z danymi GUS z 2023 roku, choroby układu krążenia stanowią 39,2% wszystkich zgonów. Problem nadciśnienia tętniczego dotyka około 32% dorosłych Polaków, co oznacza, że żołnierze nie odbiegają znacząco od populacji ogólnej, jednak specyfika służby wojskowej wymaga szczególnej uwagi na profilaktykę.

Niestety nie wiadomo, jakie konkretne zmiany legislacyjne są planowane w zakresie uprawnień lekarzy wojskowych. Nie wiadomo również, czy podobne badania będą kontynuowane i z jaką częstotliwością. Pozostaje otwarte pytanie o finansowanie rozszerzonych kompetencji wojskowej służby zdrowia oraz o to, jak długo potrwa implementacja postulowanych zmian w praktyce.

Warto zapamiętać:

• Żołnierze mają wyższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych niż cywile
• Wojskowa służba zdrowia wymaga pilnych reform legislacyjnych
• Fizjoterapia może zapobiec utracie specjalistów przez armię
• Współpraca cywilno-wojskowa w medycynie jest kluczowa w kryzysach
• 34 tys. kobiet służy w polskim wojsku i ma specyficzne potrzeby medyczne
• 80% leków krytycznych w Europie pochodzi z Azji

Konferencja zorganizowana przez Fundację Kulskich na rzecz relacji polsko-amerykańskich oraz Instytut Rozwoju Spraw Społecznych wskazała na pilną potrzebę systemowych zmian w opiece zdrowotnej nad żołnierzami. Patronami honorowymi wydarzenia były Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny.

Źródło: Fundacja Instytut Rozwoju Spraw Społecznych

Foto: Freepik