W skrócie:

• 11% więźniów to osoby tymczasowo aresztowane
• 42% sędziów nigdy nie oddalało wniosku o areszt
• Średni areszt w sprawach gospodarczych: 2 lata 4 miesiące
• Rekordowy areszt: 12 lat 3 miesiące, potem uniewinnienie
• Projekt aresztu elektronicznego czeka od lutego 2025
• Polska trzecia w UE pod względem stosowania aresztów

Dlaczego reforma aresztów tymczasowych jest pilna?

Skala nadużyć tymczasowych aresztowań w Polsce osiągnęła alarmujący poziom, dotykając tysięcy obywateli rocznie. Według danych z kwietnia 2025 roku, prawie 11% całej populacji więziennej stanowią osoby oczekujące na wyrok, co oznacza około 8000 osób przebywających w zamknięciu bez prawomocnego skazania.

• Problem dotyczy nie tylko liczb, ale fundamentalnych zasad sprawiedliwości - 38% obywateli błędnie uważa, że tymczasowe aresztowanie oznacza winę oskarżonego.

Najbardziej szokujące są przypadki skrajnych nadużyć tego środka zapobiegawczego. Rekordowy okres tymczasowego aresztowania w Polsce wyniósł 12 lat i 3 miesiące, po czym osoba została prawomocnie uniewinniona. W sprawach gospodarczych średni czas pozbawienia wolności bez wyroku sądu wynosi aż 2 lata i 4 miesiące, co oznacza faktyczne odbywanie kary przed ustaleniem winy.

Jak polscy sędziowie stosują areszt tymczasowy?

Sędziowie rejonowi w Polsce wykazują skrajną skłonność do automatycznego uwzględniania wniosków prokuratorskich o tymczasowe aresztowanie. W latach 2017-2021 aż 42% sędziów rejonowych nigdy nie oddalało wniosku o zastosowanie tego środka zapobiegawczego, co wskazuje na rutynowe, a nie przemyślane podejmowanie decyzji o pozbawieniu wolności.

Czytaj także: 

Więzienie za utrudnianie dostępu do stron WWW?

Fundacja Court Watch Polska dokumentuje systematyczne nadużycia w tym obszarze, wskazując na brak należytej analizy zasadności stosowania aresztu.

• Tymczasowo aresztowani trafiają często do cel z osobami oczekującymi na wytrzeźwienie, co dodatkowo pogarsza ich sytuację psychiczną i społeczną.

Problem nasila się przez powolne funkcjonowanie sądownictwa, które przeciąga postępowania na lata.

Gdzie Polska plasuje się na tle Europy?

Polska zajmuje trzecie miejsce wśród 21 analizowanych krajów Unii Europejskiej pod względem intensywności stosowania tymczasowego aresztowania, ustępując jedynie Grecji i Słowenii. Ta niechlubna pozycja stawia polskie sądownictwo w gronie najbardziej represyjnych systemów prawnych w Europie, gdzie środek zapobiegawczy staje się de facto karą przed wyrokiem.

Według Fundacji Court Watch Polska, polskie sądy stosują areszt tymczasowy znacznie częściej niż większość krajów europejskich, co kontrastuje z międzynarodowymi standardami praw człowieka.

• W 2024 roku obserwowano spadek liczby zastosowań tego środka, jednak skala nadużyć pozostaje niepokojąco wysoka, szczególnie w sprawach gospodarczych i skomplikowanych postępowaniach karnych.

Kiedy rząd wprowadzi areszt elektroniczny?

Komisja działająca przy Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowała w lutym 2025 roku projekt nowelizacji przepisów prawa karnego wprowadzający areszt elektroniczny. Rozwiązanie to pozwoliłoby podejrzanym przebywać w miejscu zamieszkania pod nadzorem elektronicznej bransolety, stanowiąc kompromis między ochroną społeczeństwa a prawami oskarżonych.

• Mimo upływu 10 miesięcy od przedstawienia projektu, zmiany nadal nie weszły w życie.

Areszt elektroniczny miałby zapobiegać najpoważniejszym nadużyciom obecnego systemu, umożliwiając kontrolę nad podejrzanymi bez pozbawiania ich wolności. System ten funkcjonuje skutecznie w wielu krajach europejskich, gdzie stanowi standardowe narzędzie w postępowaniach karnych.

• Warsaw Enterprise Institute wskazuje, że zwłoka w implementacji tej reformy podważa wiarygodność rządu w kwestii kompleksowej reformy wymiaru sprawiedliwości.

Rząd nie przedstawił konkretnego harmonogramu wdrożenia aresztu elektronicznego ani szczegółów technicznych tego rozwiązania. Nie wiadomo, jakie będą koszty systemu monitoringu elektronicznego, kto będzie odpowiedzialny za jego obsługę, ani jakie kategorie przestępstw będą kwalifikować się do tego środka zapobiegawczego. Brakuje również informacji o planowanych zmianach w procedurach sądowych dotyczących orzekania o tymczasowym aresztowaniu.

Warto zapamiętać:

• Tymczasowy areszt w Polsce dotyka rocznie około 8000 osób bez prawomocnego wyroku
• Niemal połowa sędziów rejonowych automatycznie uwzględnia wnioski o areszt
• Polska należy do trzech najbardziej represyjnych krajów UE w tej kwestii
• Projekt aresztu elektronicznego czeka na wdrożenie od 10 miesięcy
• Rekordowy areszt tymczasowy trwał ponad 12 lat i zakończył się uniewinnieniem

Warsaw Enterprise Institute wzywa rząd do przyspieszenia prac nad reformą tymczasowych aresztowań, argumentując, że opieszałość w tej kwestii podważa wiarygodność zapowiedzi szerszych reform wymiaru sprawiedliwości. Według organizacji, mechanizm zarządzania tymczasowym aresztowaniem wymaga natychmiastowej reformy ze względu na skalę dokumentowanych nadużyć.

Źródło: Warsaw Enterprise Institute