Prezydencja w
Grupie Wyszehradzkiej jest rotacyjna i trwa rok. Od połowy ubiegłego roku
przewodnictwo w Grupie Wyszehradzkiej sprawuje nasz kraj, w lipcu na jej czele
staną Węgry. Ostatnio Polska stała na jej czele od lipca 2012 roku. Priorytety Polskiej
prezydencji to między innymi:
- Silny głos V4 w unii europejskiej: koordynacja
agendy europejskiej i współpraca w zakresie kluczowych wyzwań. - Budowanie synergii przez wzmocniony dialog:
rozwijanie współpracy regionalnej w oparciu o synergie instytucjonalne i
funkcjonalne. - Bezpieczeństwo i stabilność regionu: wzmacnianie
współpracy w zakresie wspólnego bezpieczeństwa. - Tożsamość i wizerunek V4: budowanie jedności w
oparciu o wspólne dziedzictwo i wartości, społeczny wymiar współpracy oraz
efektywne strategie komunikacji. - Spójność i
powiązania: wzmacnianie spójności oraz rozwijanie współpracy V4
przy ulepszaniu połączeń transportowych.
Znaczenie
współpracy członków V4 ma nie tylko wymiar polityczny, ale także ekonomiczny.
Jeszcze przed wejściem do UE, kraje V4 podpisały ze sobą umowę o wolnym handlu
co umocniło ich współpracę gospodarczą. W rzeczywistości wszystkie te państwa
mają ze sobą wiele wspólnego. Mamy do czynienia z szybko rosnącymi gospodarkami
postkomunistycznymi, które dopiero co budują swoją pozycję. Typową cechą tych
krajów jest względnie wysoki udział przemysłu w PKB i szerokie powiązania z
Unią Europejską, przede wszystkim z Niemcami. Niemieckie firmy przyciąga do
tych państw w głównej mierze relatywnie tania i wysokiej jakości siła robocza.
Współpraca w
ramach V4 koncentruje się przede wszystkim na wzmacnianiu stabilności w Europie
Środkowej, wymianie informacji, promocji wspólnoty kulturowej, a także
kooperacji w zakresie kultury, nauki, edukacji oraz wymiany młodzieży. Jedyną w
pełni zinstytucjonalizowaną formą współpracy w V4 jest Międzynarodowy Fundusz
Wyszehradzki (International Visegrad Fund), mający na celu finansowe wspieranie
wspólnych inicjatyw i projektów.
Obecnie współpraca
w ramach V4 nabrała sporego znaczenia i ma realny wymiar, choć na przestrzeni
ostatnich 26 lat zdarzały się okresy, gdy współpraca nie przebiegała najlepiej,
a forma przeważała nad treścią. Często mieliśmy takie sytuacje, że solidarność
nie działała, nawet ta solidarność, która była ustalana wcześniej.
Współpraca
państw Grupy Wyszehradzkiej ożywiła się w dobie kryzysu uchodźczego w Europie.
Solidarnie przeciwstawiają się one przyjmowaniu uchodźców na swoje terytoria,
nie godząc się na implementację przymusowego systemu relokacji. Drugim ważnym
obszarem kooperacji stała się kwestia bezpieczeństwa europejskiego, zwłaszcza w
kontekście zagrożenia ze strony Rosji. Państwa V4 poparły koncepcję wzmocnienia
wschodniej flanki NATO. Przywódcy Państw V4 mają też podobne poglądy odnoszące
się do suwerenności.
Jednym z
obszarów współpracy w ramach V4 jest
współpraca cyfrowa. Jak podkreśliła premier Beata Szydło podczas konferencji
prasowej poprzedzającej udział premierów w Kongresie Innowatorów Europy
Środkowo-Wschodniej „Central Eastern Europe Innovators Summit” Polska chce, aby innowacje były znakiem
rozpoznawczym i marką Grupy Wyszehradzkiej. Na Kongres zaproszeni zostali
przedstawiciele innowacyjnych firm z krajów Grupy Wyszehradzkiej, start-upów i
organizacji pozarządowych.
Podczas Kongresu
Innowatorów Europy Środkowo-Wschodniej Premierzy krajów Grupy Wyszehradzkiej
podpisali Deklarację Warszawską. Zobowiązali się w niej do pomocy dla
startupów, wsparcia konkurencyjności czy transformacji cyfrowej w krajach V4. Jak
czytamy w Deklaracji Warszawskiej, sygnatariusze tego dokumentu – premierzy
krajów Grupy Wyszehradzkiej, zobowiązują się m.in. do zacieśniania współpracy
dotyczącej badań, technologii, innowacji i transformacji cyfrowej krajów
regionu, w szczególności poprzez wykorzystywanie funduszy unijnych.
Jak czytamy w
Deklaracji Warszawskiej, sygnatariusze tego dokumentu, czyli premierzy krajów
Grupy Wyszehradzkiej, zobowiązują się m.in. do zacieśniania współpracy
dotyczącej badań, technologii, innowacji i transformacji cyfrowej krajów
regionu, w szczególności poprzez wykorzystywanie funduszy unijnych. W
dokumencie położono też nacisk na współpracę, której celem jest osiągnięcie
przez region V4 przewagi konkurencyjnej w przygotowaniach do uruchamiania usług
mobilnych nowej generacji (5G).
Celem
podpisanej Deklaracji jest budowa w naszym regionie hubu innowacji. Kraje Grupy
Wyszehradzkiej (V4) w ramach Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego otworzą
specjalną linię, która finansować ma wspólne projekty badawczo-rozwojowe. Sygnatariusze
Deklaracji dostrzegają konieczność wspierania na poziomie regionalnymi i
ogólnokrajowym programów, których celem jest rozwój umiejętności cyfrowych
obywateli, niezależnie od poziomu wykształcenia.
Podkreślić
należy, że działania w ramach szeroko pojętej cyfryzacji w krajach Grupy
Wyszehradzkiej są wręcz niezbędne. Obecnie kraje Europy Centralnej stoją przed
dużym wyzwaniem podwójnej transformacji – jednej związanej z odbudową
konkurencyjnej gospodarki po okresie komunizmu oraz drugiej wynikającej z
szybkich zmian technologicznych w gospodarce światowej. Jest jednak wiele do
zrobienia w tym obszarze. Obecnie państwa V4 wydają od 100 do 300 EUR na
mieszkańca na innowacje – prawie dwa razy mniej niż średnia UE (~560 EUR na
mieszkańca). Niewystarczające jest także prawo ochrony IP w państwach V4 –
Międzynarodowy Ranking Praw Własności plasuje Czechy na 31., Słowację 39,
Polskę na 43., Węgry na 49 miejscu na świecie.
Niska jest także
wartość nakładów finansowych na badania kwotowe, ze względu na dysproporcje w
wysokości PKB. Państwa V4 przeznaczają znacząco mniej środków na badania
naukowe. Udział nakładów do PKB w Polsce i Słowacji 1% i 1,14%, na Węgrzech
1,38%, w Czechach 1,95%co stanowi średnią europejską.
Wydatki na
B+R w stosunku do PKB
Źródło: OECD 2016.
W porównaniu do
krajów Unii Europejskiej, kraje Europy Środkowo-Wschodniej wciąż zajmują
stosunkowo niskie pozycje w międzynarodowych rankingach innowacyjności. Widać
zdecydowaną tendencję awansowania na wyższe pozycje, wciąż jednak kraje tzw.
Europy Zachodniej mają zdecydowaną przewagę. Wynika to z zaszłości
historycznych oraz okresu transformacji lat ‘90 ubiegłego wieku. Strategie
promowania innowacyjności są bowiem w regionie CEE stosunkowo nowym zjawiskiem,
które niedawno zyskało na ważności.
Zestawienie państw pod względem
innowacyjności
Źródło: Innovation Union Scoreboard, Komisja
Europejska
Podkreślić
należy przy tym, że Region Europy Środkowo- Wschodniej wciąż nie wykształcił
wyraźnej
przewagi konkurencyjnej w wybranym obszarze. Można wskazać dziedziny, w których
posiadamy kompetencje (IT, rolnictwo, przemysł spożywczy, samochodowy, przemysł
drzewny), jednakże wciąż niewiele jest firm w tych obszarach o znaczeniu globalnym.
Analizując sektory warte wsparcia, należy brać pod uwagę te, w których
funkcjonują duże spółki produkcyjne, albo można przewidywać rosnący popyt na
ich produkty (np. autobusy, żywność).
Deklaracja
Warszawska stanowi zatem bardzo istotny krok na drodze rozwoju cyfrowego państw
V4. To początek nowej drogi Grupy
Wyszehradzkiej. Deklaracja Warszawska jest dla naszej wspólnej przyszłości – wskazała
premier Beata Szydło. Dla nas V4 to
szansa. Jesteśmy w stanie odnowić UE, ale ważne, żebyśmy potrafili
przekształcić się sami – powiedział premier Węgier Viktor Orban. – Nigdy nie uważałem, że innowacja to kwestia
mody, jestem zdania, że to sprawy żywotnie ważne. Dziś możemy się pochwalić, że
nasz region ma wysoki wzrost gospodarczy i porządek w finansach publicznych.
Gdyby nie to, prawdopodobnie nie byłoby wzrostu w UE – powiedział premier
Słowacji Robert Fico. Nasze kraje
wprowadzały ulgi dla dużych firm inwestujących u nas. Mamy najniższe bezrobocie
w Europie, więc nie ma potrzeby, żeby nadal przyciągać, nie patrząc na ich jakość.
Chcemy teraz skupić się na innowacjach, inwestować w badania i naukę i szukać
globalnych partnerów – podkreślał premier Czech Bohuslav Sobotka.
Tych partnerów upatruje w Korei Południowej, Izraelu, Chinach i Japonii.
Jak podkreśla wiceminister
rozwoju Jadwiga Milewicz, Deklaracja to
powiew świeżości dla Grupy Wyszehradzkiej. Wcześniej najlepiej współpraca V4
wyglądała w obliczu wyzwań. Razem pracowaliśmy np. wtedy, gdy dążyliśmy do
akcesji do Unii Europejskiej. Później brakowało mocnych, politycznych działań.
Autor: dr Łukasz Kryśkiewicz, pracownik Ministerstwa Cyfryzacji
Źródła:
- 26. rocznica powstania Grupy Wyszehradzkiej, http://www.tvp.info/29082244/26-rocznica-powstania-grupy-wyszehradzkiej
- Deklaracja Warszawska, https://mc.gov.pl/aktualnosci/wspolpraca-v4-w-kwestiach-cyfrowych
- Deklaracja Warszawska podpisana. „To oddech
dla V4”, http://www.polskieradio.pl/130/2792/Artykul/1745756,Deklaracja-Warszawska-podpisana-To-oddech-dla-V4 - Grupa Wyszehradzka, http://www.mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/kultura-i-dziedzictwo/v4.php
- Innovation Union Scoreboard, Komisja Europejska.
- OECD 2016.
- Państwa Grupy Wyszehradzkiej europejskim centrum
innowacji, ekosystem i finansowanie, Raport Polskiego Funduszu Rozwoju, https://www.parp.gov.pl/images/PARP_publications/pdf/cee_summit_pl_web_28.03.pdf - POLSKA PREZYDENCJA W GRUPIE WYSZEHRADZKIEJ 2016 –
2017, http://www.mfa.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/europa/grupa_wyszehradzka/polska_prezydencja_w_grupie_wyszehradzkiej_2016_2017/
