W skrócie:

• Czym są elementy złączne
• Jakie normy obowiązują w Polsce
• Jak czytać oznaczenia śrub
• Jak unikać błędów przy zakupie

Kluczowa sprawa to znajomość norm technicznych. Na polskim rynku funkcjonują cztery systemy oznaczeń: PN, DIN, ISO i EN. Każdy określa wymiary, materiał i wytrzymałość elementów złącznych. Bez tej wiedzy łatwo zamówić coś, co nie pasuje do projektu.

Czym są elementy złączne?

To wyroby służące do łączenia części konstrukcji. Należą do nich śruby, nakrętki, podkładki, wkręty, nity i kołki. Każdy pełni inną funkcję i pracuje w innych warunkach.

Na budowie najczęściej stosuje się śruby z łbem sześciokątnym oraz wkręty do drewna i metalu. Dobór zależy od łączonego materiału, obciążeń i warunków środowiskowych.

Jakie normy obowiązują?

W branży budowlanej funkcjonują cztery główne systemy norm. Ich cele są zbieżne – ujednolicenie wymiarów i parametrów wytrzymałościowych.

• PN – Polska Norma, opracowana przez Polski Komitet Normalizacyjny
• DIN – niemiecka norma przemysłowa, szeroko stosowana w Europie
• ISO – norma międzynarodowa zapewniająca globalną kompatybilność
• EN – norma europejska obowiązująca w krajach UE

Wiele oznaczeń wzajemnie się pokrywa. Na przykład DIN 933 ma odpowiednik w PN-EN ISO 4017. Przy zamawianiu warto sprawdzić tabelę konwersji.

Jak czytać oznaczenia śrub?

Oznaczenie składa się z normy, rozmiaru i klasy wytrzymałości. Zapis „DIN 933 M10x60 8.8" oznacza śrubę sześciokątną o średnicy 10 mm, długości 60 mm i klasie 8.8. Litera „M" wskazuje gwint metryczny.

Klasa wytrzymałości to dwie liczby z kropką. Pierwsza (razy 100) daje wytrzymałość na rozciąganie w MPa. Śruba klasy 8.8 ma więc wytrzymałość 800 MPa. Dla połączeń stalowych standardem jest klasa 8.8 lub 10.9.

Jak unikać błędów przy zakupie?

Najczęstszy błąd to kupowanie elementów „na oko", bez sprawdzania normy. Śruba bez oznaczenia nie daje gwarancji wytrzymałości. Kolejny problem to mieszanie elementów z różnych systemów – drobne różnice w tolerancjach utrudniają montaż.

Przykładowo, polski producent Śrubonit A.K. (Kraków, ul. Szymona Marycjusza 3) oferuje elementy złączne zgodne z normami PN, DIN, ISO i EN, w tym śruby, nity i wkręty produkowane od ponad 35 lat z możliwością niestandardowych zamówień.

Przy większych projektach warto zamawiać od jednego dostawcy. Cała partia pochodzi wtedy z jednej serii produkcyjnej i spełnia identyczne parametry.

Istotne fakty:

• W Polsce obowiązują 4 systemy norm: PN, DIN, ISO i EN
• DIN 933 odpowiada normie PN-EN ISO 4017
• Klasa 8.8 oznacza wytrzymałość na rozciąganie 800 MPa
• Polska norma wyróżnia 10 klas: od 3.6 do 12.9
• Elementy na zewnątrz wymagają ochrony antykorozyjnej
• Normy DIN są stopniowo zastępowane przez ISO i EN ISO

Co warto zapamiętać?

Dobór elementów złącznych to kwestia bezpieczeństwa, nie oszczędności. Znajomość norm pozwala zamawiać właściwe produkty bez ryzyka pomyłek. Klasa i norma powinny być czytelne na każdej śrubie – jeśli ich brakuje, lepiej zrezygnować. Tabele konwersji między systemami norm nie zawsze pokrywają się w 100%, a drobne różnice w tolerancjach mogą mieć znaczenie w wymagających połączeniach.

Pytania, które zadają ekipy na budowie

Czy DIN 933 to to samo co ISO 4017?

Obie normy dotyczą śrub sześciokątnych z pełnym gwintem. Wymiary są niemal identyczne. W większości zastosowań budowlanych są zamienne.

Jak sprawdzić klasę wytrzymałości?

Klasa jest wybita na łbie śruby – np. „8.8". Jeśli łeb jest gładki, element nie spełnia wymagań normowych.

Jakie śruby na zewnątrz budynku?

Najlepiej ocynkowane ogniowo lub ze stali nierdzewnej A2. Zwykłe pokrycie galwaniczne nie wytrzyma dłuższej ekspozycji na wilgoć.

Czy mogę mieszać śruby z różnych norm?

Jeśli wymiary i klasa się pokrywają – technicznie tak. W praktyce lepiej unikać. Różnice w tolerancjach mogą powodować luzy w połączeniu.

Foto: Freepik